AQSh individual soliq toʻlovchi raqami (ITIN): qanday olinadi va nimaga kerak
ITIN (Individual Taxpayer Identification Number) — AQSh Soliq xizmati (IRS) beradigan 9 xonali raqam boʻlib, Ijtimoiy sugʻurta raqami (SSN) ololmaydigan, biroq federal soliq topshirish majburiyati bor shaxslar uchun moʻljallangan. U faqat soliq hisobi uchun xizmat qiladi: ishlash huquqini bermaydi, immigratsiya maqomini oʻzgartirmaydi va SSN oʻrnini bosmaydi. Quyida amaliy maʼlumotnoma — faqat tasdiqlangan rasmiy manbalar asosida.
Qoʻshma Shtatlarda yashovchi yoki AQShdan daromad oladigan koʻplab oʻzbekistonliklar soliq topshirishi kerak boʻladi, biroq ularning hammasi ham Ijtimoiy sugʻurta raqamiga (SSN) ega emas. Aynan shunday holatlar uchun IRS individual soliq toʻlovchi raqamini — ITINni beradi. Quyida ITIN nima ekani, kimga kerakligi va uni qanday olish mumkinligi faqat rasmiy IRS maʼlumotlari asosida bayon etiladi.
ITIN nima
ITIN — bu AQSh Soliq xizmati (Internal Revenue Service, IRS) beradigan 9 xonali soliq toʻlovchi identifikatsiya raqami. U SSN kabi koʻrinadi (9XX-XX-XXXX shaklida) va doimo “9” raqami bilan boshlanadi. ITINning yagona vazifasi — federal soliq hisobi. U SSN emas, ishlash uchun ruxsatnoma emas, immigratsiya maqomini bermaydi yoki oʻzgartirmaydi, ijtimoiy sugʻurta nafaqasiga yoki Earned Income Tax Credit (EITC) imtiyoziga huquq bermaydi va soliq tizimidan tashqarida shaxsni tasdiqlovchi hujjat sifatida ishlamaydi.
Kimga ITIN kerak boʻladi
ITIN — federal soliq deklaratsiyasini topshirish yoki soliq hisobini yuritish majburiyati bor, lekin SSN ololmaydigan shaxslar uchun moʻljallangan (immigratsiya maqomidan qatʼi nazar). Masalan: deklaratsiya topshirishi yoki toʻlangan soliqni qaytarib olishni talab qilishi kerak boʻlgan norezident chet elliklar; AQShda “muhim mavjudlik” (substantial presence) sharti boʻyicha rezident hisoblangan chet elliklar; AQSh fuqarosi yoki rezidentining turmush oʻrtogʻi yoxud qaramogʻidagi shaxslar; shuningdek ayrim chet ellik talabalar, oʻqituvchilar va tadqiqotchilar.
Qanday olinadi: W-7 shakli
ITIN olish uchun IRSning W-7 (Form W-7) shakli toʻldiriladi. Odatda W-7 federal soliq deklaratsiyasi bilan birga topshiriladi (ayrim hollar uchun istisnolar bor). Yangi W-7 ilova qilingan deklaratsiya elektron emas, qogʻozda (paper-filed) topshirilishi kerak. Hujjatlarni uch yoʻl bilan yuborish mumkin: (1) pochta orqali IRSning Ostin (Austin, Texas) markaziga; (2) IRS vakolat bergan Certifying Acceptance Agent (CAA) orqali; (3) oldindan yozilib, IRS Soliq yordami markazida (Taxpayer Assistance Center) shaxsan.
Qanday hujjatlar talab qilinadi
Ariza bilan birga shaxsni va chet el fuqaroligini (foreign status) tasdiqlovchi hujjatlar topshiriladi. Hujjatlar asl nusxada yoki hujjatni bergan idora tomonidan tasdiqlangan nusxa koʻrinishida boʻlishi kerak. Pasport — ham shaxsni, ham chet el maqomini bir oʻzi tasdiqlaydigan yagona hujjat; boshqa holatlarda odatda ikki hujjat talab qilinadi.
Amal qilish muddati va yangilash
IRS qoidasiga koʻra, agar ITIN ketma-ket soʻnggi 3 soliq yili davomida hech bir federal deklaratsiyada ishlatilmasa, u uchinchi yilning 31-dekabrida muddati tugaydi va qaytadan ishlatishdan oldin yangilanishi kerak. Yangilash ham xuddi shu W-7 shakli orqali amalga oshiriladi.
ITIN nima qila oladi va nima qila olmaydi
ITIN bilan: federal (va shtat) soliq deklaratsiyalarini topshirish, huquqi boʻlsa ayrim soliq imtiyozlaridan (masalan, mos holatlarda Child Tax Credit) foydalanish mumkin; koʻpgina banklar hisob ochish uchun ITINni qabul qiladi. ITIN bilan QILIB BOʻLMAYDI: AQShda ishlashga ruxsat olib boʻlmaydi, ijtimoiy sugʻurta nafaqasi yoki EITC imtiyoziga huquq bermaydi va soliq tizimidan tashqarida rasmiy shaxsni tasdiqlovchi hujjat vazifasini oʻtamaydi. (Banklar ITINni qabul qilishi — har bir bankning oʻz siyosatiga bogʻliq amaliyot, IRS kafolati emas.)
Narx va kutish muddati
W-7 shaklining oʻzini topshirish uchun IRS alohida toʻlov olmaydi (CAA agentlari yoki soliq maslahatchilari oʻz xizmati uchun haq olishi mumkin — bu IRS toʻlovi emas). IRS maʼlumotiga koʻra, odatda xabarnomani kutish uchun taxminan 7 hafta; eng koʻp yuklama davrida (15-yanvar – 30-aprel) yoki xorijdan topshirilganda 9–11 haftagacha vaqt ketishi mumkin.
Eng muhim eslatma
ITIN — faqat soliq vositasidir. U egasiga qonuniy maqom, ishlash huquqi yoki immigratsiya imtiyozlari bermaydi va bunday maqomni oʻzgartirmaydi. ITIN olish yoki soliq topshirish shaxsning immigratsiya ishiga avtomatik taʼsir qilmaydi; soliq va immigratsiya — alohida tizimlar. Aniq holatlar boʻyicha rasmiy IRS maʼlumotiga yoki litsenziyalangan soliq mutaxassisiga murojaat qilish tavsiya etiladi.
