Chet eldagi oʻzbekistonliklar uchun konsullik xizmatlari va pasport
Chet elda yashovchi yoki vaqtincha turgan Oʻzbekiston fuqarolari uchun elchixona va konsullik boʻlimlari asosiy tayanch: ular pasport berish va almashtirish, hujjatlarni rasmiylashtirish, fuqarolik holati (tugʻilish, nikoh) dalolatnomalari va favqulodda yordam bilan shugʻullanadi. Xizmatdan foydalanishdan oldin odatda konsullik roʻyxatida turish kerak. Biometrik pasport 2011-yildan, qizil xalqaro biometrik pasport 2019-yil 1-yanvardan; 2021-yildan mamlakat ichida ID-karta ishlatiladi. Chiqish ruxsati (stiker) 2019-yil 1-yanvardan bekor qilingan. Rasmiy manbalar asosida.
Chet elda yashayotgan yoki vaqtincha turgan Oʻzbekiston fuqarolari uchun davlat bilan asosiy bogʻlanish nuqtasi — diplomatik vakolatxonalar (elchixonalar) va konsullik muassasalari. Quyida ularning xizmatlari va pasport bilan bogʻliq asosiy qoidalar faqat faktlar asosida — Tashqi ishlar vazirligi va vakolatxonalarning rasmiy maʼlumotlariga tayanib tushuntiriladi.
Konsullik muassasalari nima qiladi
Elchixonalar qoshidagi konsullik boʻlimlari va alohida konsulliklar fuqarolarning huquq va manfaatlarini chet elda himoya qiladi; biometrik pasport va yoʻl hujjatlarini beradi hamda almashtiradi; fuqarolik holati dalolatnomalarini (tugʻilish, nikoh, vafot) rasmiylashtiradi; ishonchnoma, hujjatlarni qonuniylashtirish (legalizatsiya) va notarial harakatlarni amalga oshiradi; hamda fuqarolarni konsullik roʻyxatiga oladi.
Konsullik roʻyxati (hisobga olish)
Koʻpchilik xizmatlardan oldin fuqaro konsullik roʻyxatida turishi kerak. Chet elda doimiy istiqomat qiluvchilar doimiy hisobga, vaqtincha turganlar vaqtinchalik hisobga olinadi. Roʻyxatda turish favqulodda holatlarda bogʻlanish, xabardor qilish va boshqa konsullik xizmatlaridan foydalanish uchun zarur.
Biometrik pasport
Oʻzbekistonda biometrik pasport 2011-yil yanvardan bosqichma-bosqich joriy etilgan; yangi qizil (bordo) xalqaro biometrik pasport 2019-yil 1-yanvardan beriladi. 2021-yil 1-yanvardan mamlakat ichida biometrik ID-karta majburiy boʻldi, pasport esa faqat xalqaro safar uchun ishlatiladi. Pasportning amal qilish muddati: 25 yoshgacha boʻlganlar uchun 5 yil, 25 yoshdan oshganlar uchun 10 yil.
Chet elda pasport olish va almashtirish
Chet elda pasport olish yoki almashtirish uchun eng yaqin vakolatxona yoki konsullikka oldindan navbat (uchrashuv) olib murojaat qilinadi; bunda fuqaro doimiy yoki vaqtinchalik konsullik hisobida turishi kerak, aks holda avval roʻyxatdan oʻtiladi. Bolalar ota-onasi (yoki ulardan biri) hamrohligida keladi. Chet elda berilgan arizalar mamlakat ichidagiga nisbatan koʻproq — odatda 1 oydan 3 oygacha — koʻrib chiqiladi.
Chiqish ruxsati bekor qilingan (2019)
2019-yil 1-yanvardan Oʻzbekiston sovet davridan qolgan chet elga chiqish uchun ruxsat (stiker) tizimini butunlay bekor qildi. Endi fuqarolar amaldagi biometrik pasport bilan chet elga erkin chiqadi — alohida chiqish vizasi talab qilinmaydi.
Favqulodda holatlar — qaytish guvohnomasi
Agar fuqaro chet elda pasportini yoʻqotsa, oʻgʻirlatsa yoki amaldagi pasporti boʻlmasa, konsullik muassasasi vataniga qaytish uchun bir martalik “qaytish guvohnomasi”ni beradi. Bu hujjat faqat Oʻzbekistonga qaytish uchun amal qiladi.
Ikki fuqarolik tan olinmaydi
Oʻzbekiston ikki (qoʻsh) fuqarolikni tan olmaydi: boshqa davlat fuqaroligini olgan shaxs, qonun bilan belgilangan tartibda Oʻzbekiston fuqaroligidan chiqmagan boʻlsa, Oʻzbekiston nazdida uning fuqarosi boʻlib qolaveradi. Batafsil: fuqarolik va ikki fuqarolik qoidalari haqidagi alohida maqolamizda.
