Besh vaqt namoz qanday oʻqiladi: vaqtlar, rakʼatlar va asosiy qoidalar

Namoz (arabcha salot) — islomning besh ustunidan biri boʻlib, balogʻatga yetgan musulmonlar uchun kuniga belgilangan besh vaqtda ado etiladigan ibodat. Quyida besh vaqt namozning vaqtlari, har birining rakʼatlari, oʻqish shartlari va bir rakʼatning asosiy qismlari — faqat obroʻli maʼlumotnoma manbalari asosida — tushuntiriladi. Matn amalda qanday ado etilishini bayon qiladi, dasturning maqsadi taʼlimiy va betaraf; u diniy hukm chiqarmaydi.

Besh vaqt va ularning vaqtlari

Besh farz namoz quyidagi vaqtlarga bogʻliq: Bomdod (Fajr) — tong yorishidan quyosh chiqqunga qadar; Peshin (Zuhr) — quyosh zenitdan ogʻgandan keyin; Asr — kun oxirida, Peshindan keyin; Shom (Magʻrib) — quyosh botgandan soʻng; Xufton (Isho) — ufq qizilligi ketgach, kechqurun. Har bir namozning oʻz vaqt oraligʻi bor va shu vaqt ichida ado etiladi. Vaqtlar quyosh holatiga bogʻliq boʻlgani uchun joy va fasldan qatʼi nazar shu mezon amal qiladi.

Rakʼat soni (hanafiy hisobda farz)

Rakʼat — namozning takrorlanadigan bir boʻlagi (qiyom, rukuʼ va sajdalardan iborat tsikl). Farz rakʼatlar soni: Bomdod — 2, Peshin — 4, Asr — 4, Shom — 3, Xufton — 4. Bu asosiy sunniy hisob boʻlib, hanafiylar orasida ham shu tarzda qabul qilingan. Farz — har bir musulmonga belgilangan asosiy qism; uning ustiga sunnat va nafl rakʼatlar qoʻshilishi mumkin.

Reklama

Sunnat va nafl rakʼatlar

Farzdan tashqari odatda muntazam oʻqiladigan sunnat (sunani ravotib) rakʼatlar ham bor; anʼanaviy tartibda ularning soni 12 ta deb keltiriladi: Bomdoddan oldin 2, Peshindan oldin 4 va keyin 2, Shomdan keyin 2, Xuftondan keyin 2. Bundan tashqari nafl (ixtiyoriy qoʻshimcha) namozlar ado etilishi mumkin. Sunnat va nafl rakʼatlar soni va tartibida manbalar va mazhablar oʻrtasida farqlar uchraydi.

Namozning shartlari

Namozdan oldin bir qancha shart bajariladi: tahorat (vuzu) — namoz oldidan tahorat olish, hadas boʻlsa gʻusl; qibla — Makkadagi Kaʼbaga yuzlanish; avratni (tanani) yopish; va namoz vaqtining kirgan boʻlishi. Shuningdek ibodat joyi va kiyimning pokligi talab etiladi. Ushbu shartlar bajarilgach, niyat qilib namozga kiriladi.

Bir rakʼatning asosiy qismlari (ruknlar)

Bir rakʼat ketma-ket quyidagi qismlardan iborat: takbiri tahrima — qoʻllarni koʻtarib “Allohu akbar” deyish bilan namozga kirish; qiyom — tik turib Fotiha surasini va unga qoʻshimcha Qurʼon oyatlarini oʻqish; rukuʼ — belni bukib taʼzim qilish; qaddan turgach ikki sajda — peshona, burun, kaft, tizza va oyoq uchlari yerga tegadigan holat; va belgilangan rakʼatlardan keyin qaʼda — oʻtirib tashahhud oʻqish. Namoz oxirida salom — boshni oʻngga va chapga burib salom berish bilan tugaydi. Bu tsikl har namozning rakʼatlari soniga qarab takrorlanadi.

Juma namozi

Juma kuni Peshin namozi oʻrniga Juma namozi oʻqiladi: u 2 rakʼat boʻlib, jamoat bilan va xutbadan (vaʼz) soʻng ado etiladi. Juma namozi faqat shu kunga xos boʻlib, odatda masjidda jamoat bilan oʻqiladi. Qolgan toʻrt vaqt namoz oʻz holicha qoladi.

Vitr namozi

Vitr — toq rakʼatli kechki namoz; rakʼatlar soni bittadan boshlanib bir nechtagacha boʻlishi mumkin. Vitrning hukmida mazhablar farq qiladi: hanafiy mazhabida u vojib (kuchli talab) darajasida qaraladi, boshqa mazhablarda esa sunnat (tavsiya etilgan) deb hisoblanadi. Shu bois uning aniq tartibi manbaga qarab bayon etiladi.

Jamoat namozi

Namoz yakka oʻzi yoki jamoat (koʻpchilik) bilan ado etilishi mumkin. Jamoatda bir kishi imom boʻlib oldinga oʻtadi, qolganlar unga ergashib saf tortadi. Jamoat namozi, ayniqsa masjidda, keng amaldagi tartib boʻlib, besh vaqtning har birida ado etilishi mumkin.

Istisnolar va yengilliklar

Baʼzi holatlarda namozda yengillik beriladi: safar, kasallik yoki shunga oʻxshash maxsus holatlarda ayrim namozlarni qisqartirish yoki muayyan chegarada kechiktirish mumkinligi anʼanaviy manbalarda keltiriladi. Qismlarni toʻliq bajara olmaganlar imkoniyatiga qarab (masalan, oʻtirib yoki ishora bilan) ado etishi tasvirlanadi. Aniq qoidalar va yengilliklar koʻlami mazhab va manbaga qarab farq qiladi.