O'zbekiston va AQSh o'rtasida diplomatik munosabatlarning o'rnatilishi (1991–1992)

1991-yil 31-avgustda O'zbekiston mustaqillikni e'lon qilgach, mamlakatning xalqaro tan olinishi bir necha oy ichida tez sur'atlarda kechdi. Qo'shma Shtatlar bilan diplomatik munosabatlarning o'rnatilishi shu jarayonning muhim bosqichlaridan biri bo'ldi. Quyida asosiy sanalar AQSh Davlat departamenti Tarixchi idorasi (history.state.gov) va boshqa rasmiy manbalar asosida keltiriladi.

AQShning O'zbekistonni tan olishi

AQSh O'zbekiston mustaqilligini 1991-yil 25-dekabrda tan oldi. O'sha kuni Prezident Jorj Bush (katta) Sovet Ittifoqining tarqalishiga bag'ishlangan murojaatida sobiq ittifoq respublikalarini tan olishini e'lon qilgan edi. (Manba: AQSh Davlat departamenti, Tarixchi idorasi.)

Diplomatik munosabatlarning o'rnatilishi

O'zbekiston va AQSh o'rtasida diplomatik munosabatlar 1992-yil 19-fevralda rasman o'rnatildi; bu haqda Prezident Jorj Bush matbuot bayonoti orqali e'lon qildi. (Manba: AQSh Davlat departamenti, Tarixchi idorasi.)

Reklama

Toshkentdagi elchixona va ilk diplomatlar

AQShning Toshkentdagi elchixonasi 1992-yil 16-martda tashkil etildi; uni vaqtincha ishlar vakili (Chargé d'Affaires ad interim) Maykl Mozur boshqardi (1992-yil 16-mart – 27-aprel). AQShning O'zbekistondagi birinchi favqulodda va muxtor elchisi Genri Li Klark bo'lib, u 1992-yil sentabridan 1995-yil sentabrigacha xizmat qildi. (Manba: AQSh Davlat departamenti, Tarixchi idorasi; AQSh elchilari ro'yxati.)

O'zbekistonning AQShdagi birinchi elchisi Muhammadbobur Malikov bo'ldi: unga agreman 1993-yil 10-martda berilgan, u 1993-yil 11-iyunda ishonch yorliqlarini topshirgan va 1994-yil iyunigacha vazifada ishlagan. O'zbekiston elchixonasining Vashingtondagi yangi binosi esa Prezident Islom Karimovning 1996-yil iyunidagi tashrifi chog'ida ochildi. (Manba: AQSh Davlat departamenti; O'zbekiston elchilari ro'yxati.)

Xalqaro tan olinish konteksti

Diplomatik munosabatlarning o'rnatilishi O'zbekistonning keng ko'lamli xalqaro tan olinishi bilan bir vaqtga to'g'ri keldi. O'zbekiston 1992-yil 2-martda Birlashgan Millatlar Tashkilotiga a'zo bo'ldi; 1992-yil 21-sentabrda Xalqaro valyuta fondiga qo'shildi (shu yili Jahon banki tuzilmalariga ham a'zo bo'ldi); 1992-yildan esa Yevropadagi Xavfsizlik va hamkorlik kengashi/tashkilotining (CSCE/OSCE) ishtirokchi davlati hisoblanadi. (Manbalar: BMT; XVF.)

Keyingi yillardagi oliy darajadagi tashriflar

Ikki davlat o'rtasidagi munosabatlar keyingi yillarda oliy darajadagi tashriflar bilan rivojlandi. Prezident Islom Karimov 1996-yil 23–26-iyun kunlari Vashingtonga ilk tashrifini amalga oshirib, 25-iyunda Prezident Bill Klinton bilan uchrashdi va O'zbekiston elchixonasining yangi binosini ochdi. 2002-yil 11–13-mart kunlari Karimov yana Vashingtonda bo'lib, 12-martda Prezident Jorj Bush (kichik) bilan uchrashdi; ikki tomon strategik sheriklik deklaratsiyasini imzoladi. (Manba: AQSh Davlat departamenti, Tarixchi idorasi; Oq uy arxivi.)

Xulosa

1991-yil 25-dekabrdagi tan olish, 1992-yil 19-fevraldagi diplomatik munosabatlarning o'rnatilishi va 16-martdagi elchixonaning ochilishi — O'zbekistonning mustaqil davlat sifatida jahon hamjamiyatiga qo'shilishining aniq sanalar bilan tasdiqlangan bosqichlari. Bu voqealar mamlakatning 1992-yildagi BMT va XVF kabi yirik xalqaro tuzilmalarga a'zo bo'lishi bilan birga, yosh davlatning diplomatik poydevorini shakllantirdi.