Mehnat deb ketib urushga tushganlar: Rossiya markaziyosiyoliklarni qanday jalb qilmoqda
Rossiyaga ish uchun borgan oʻzbek, tojik va qozoq fuqarolari aldov yoki majburlash yoʻli bilan Rossiya armiyasi shartnomalariga imzo chekib, Ukrainadagi urushga joʻnatilmoqda.
Fuqarolik ishlari — xavfsizlik, qurilish, logistika yoki IT — vaʼdasi bilan Rossiyaga borgan markaziyosiyolik mehnat migrantlari bosim, aldov yoki majburlash yoʻli bilan Rossiya mudofaa vazirligi shartnomalariga imzo chektirilib, Ukrainaga joʻnatilmoqda.
Amnesty International hujjatlashtirgan usullar orasida qurilish, xavfsizlik, logistika va IT boʻyicha yolgʻon ish eʼlonlari, jangsiz ish, yuqori maosh va Rossiya fuqaroligi vaʼdasi bor. Militarycontract.pro/uz va Workcrewagency.com kabi saytlar ochiq harbiy xizmatni taklif qiladi. Rad etganlar deportatsiya, jinoiy taʼqib yoki qamoq bilan qoʻrqitiladi; qamoqdagilarga ozodlik evaziga shartnoma taklif qilinadi. Migratsiya markazlarida (masalan, Saxarovo) chet elliklar qonuniy ravishda ham yollanishi mumkin; 2026-yil 7-iyuldagi qonun ayrim harbiy xizmatchi chet elliklarni deportatsiyadan himoya qiladi.
Raqamlar
Xalqaro inson huquqlari federatsiyasi (FIDH) hisobotiga koʻra, 2022-yil fevralidan beri Rossiya 27 000 ga yaqin chet el fuqarosini jalb qilgan; ulardan 10 000 dan ortigʻi Markaziy Osiyodan. Ukrainaning «I Want to Live» loyihasi may oyidagi maʼlumotida 12 919 markaziyosiyolik Rossiya mudofaa vazirligi shartnomasini imzolaganini keltirgan — 4 955 oʻzbek, 3 489 tojik, 2 420 qozoq, 1 474 qirgʻiz, 581 turkman. Loyiha Ukraina (urush tarafi) tomonidan yuritiladi va raqamlar mustaqil tasdiqlanmagan.
Uyda esa jinoiy javobgarlik
Oʻzbekiston Jinoyat kodeksining 154-moddasi (yollanma askarlik) chet el urushida qatnashganlik uchun 5 yildan 10 yilgacha qamoq nazarda tutadi; yollash, oʻqitish yoki moliyalashtirish (2-qism) uchun 7 yildan 12 yilgacha. Gazeta.uz va Kun.uz maʼlumotiga koʻra, 2022-yildan beri Oʻzbekistonda 338 ta jinoyat ishi qoʻzgʻatilgan (2022 — 19, 2023 — 68, 2024 — 112, 2025 — 139).
Sentabr oyida 27 yoshli oʻzbek fuqarosi — 2023-yilda ishlash uchun Rossiyaga borgan, giyohvand modda ishida 12 yilga hukm qilingan, 2025-yil dekabrda qamoqda harbiy shartnoma imzolagan, yarador boʻlib kasalxonadan qochib vatanga qaytgan — yollanma askarlik uchun 3 yil 1 oyga hukm qilindi.
Qozogʻiston va boshqa davlatlar
Qozogʻistonda 172-modda (chet el qurolli mojarosida qatnashish) 5 yildan 9 yilgacha, 170-modda (yollanma askarlik) yanada ogʻir jazoni belgilaydi; 2025-yil yanvarda Olmatolik fuqaro 5 yilga hukm qilingan. 7-oktabr kuni 21 fuqaro qarindoshlari Ostonada Tashqi ishlar vazirligiga murojaat qildi; vazirlik Rossiya bilan ularni qaytarish boʻyicha muzokara olib borayotganini aytdi. Oʻzbekiston Migratsiya agentligi mayda fuqarolarni soxta «ish» va «yuridik yordam» takliflari orqali mojaroga jalb etilishdan ogohlantirgan.
Har yili chet el qurolli guruhlariga jalb etilgan yuzlab fuqarolarimiz aniqlanmoqda.
— Oʻzbekiston Davlat xavfsizlik xizmati (DXX)
