Qozogʻistonda jinsiy tazyiq holatlarini nega kuzatish qiyin
Ostonadagi avtobus voqeasi Qozogʻistonda jamoat joyidagi jinsiy tazyiqni qayd etish va kuzatishdagi qonuniy boʻshliqni yana koʻrsatdi. Alohida jinoiy modda yoʻqligi tufayli bunday holatlar statistikada ajratilmaydi.
Qozogʻiston poytaxti Ostonada yuz bergan bir voqea jamoat joyidagi jinsiy tazyiqni qayd etish va kuzatishdagi qonuniy boʻshliq haqidagi bahsni yana jonlantirdi. Times of Central Asia maʼlumotiga koʻra, avtobusda tazyiqqa uchragan ayol buni isbotlay olmasligidan va huquq-tartibot idoralariga ishonchsizlikdan politsiyaga darhol murojaat qilmadi.
Ostonadagi voqea
Ayol erkakni tilga oldi, uning suratini olib, voqeani ijtimoiy tarmoqqa joyladi. Keyinchalik politsiya uning yozuvi asosida 46 yoshli erkakni aniqladi, sud esa unga jamoat transportida nomunosib xatti-harakati uchun 10 kun maʼmuriy qamoq jazosini berdi. Voqeani qozogʻistonlik zakon.kz va nur.kz nashrlari ham tasdiqladi.
Nega bunday holatlarni kuzatish qiyin
Qozogʻistonda voyaga yetganlarga nisbatan jamoat joyidagi jinsiy tazyiqni maxsus jinoyat deb belgilovchi alohida modda yoʻq. Bunday holatlar odatda Maʼmuriy javobgarlik kodeksining 434-moddasi — «mayda bezorilik» doirasida koʻriladi, bu esa jinsiy tazyiqni umumiy tartibbuzarliklar bilan bir qatorga qoʻyadi va statistikada ajratib boʻlmaydi. Jinoyat kodeksining 123-moddasi esa faqat tahdid yoki shantaj orqali jinsiy aloqaga majburlashni qamrab oladi, ruxsatsiz tegish yoki ogʻzaki tazyiqni emas.
Raqamlar va ularning cheklovlari
CABAR.asia 2020-yilda oʻtkazgan onlayn soʻrovda (400 ga yaqin markaziyosiyolik respondent) ayollarning 81 foizi taksida jinsiy tazyiqni boshdan kechirgani, atigi 4,3 foizi esa bu haqda politsiyaga xabar bergani qayd etilgan. Soʻrov mualliflari respondentlar asosan yosh va shaharlik boʻlgani, shu bois bu raqamlar butun mamlakat aholisini ifodalamasligini alohida taʼkidlaydi. Times of Central Asia maʼlumotiga koʻra, 2021-yilgi MediaNet soʻrovida respondentlarning 82 foizi jinsiy tazyiqni Qozogʻistonda muammo deb hisoblagan. Muhim jihat: jamoat transportida yiliga qancha ayol tazyiqqa uchrashi boʻyicha ishonchli rasmiy raqam mavjud emas — aynan shu statistik boʻshliq muammoning oʻzagidir.
Jazo va qonundagi oʻzgarishlar
434-modda boʻyicha jazo taxminan 20 oylik hisoblash koʻrsatkichi (qariyb 86 500 tenge yoki 190 dollar atrofida) miqdoridagi jarima, 20–60 soat jamoat ishlari yoki 5–15 kun maʼmuriy qamoqdan iborat boʻlishi mumkin. Qozogʻistonda ish joyidagi tazyiq uchun javobgarlik joriy etish boʻyicha qonun loyihasi ham muhokama qilinmoqda; uning aniq bosqichi manbalarda turlicha koʻrsatilgani bois biz uni yakuniy fakt sifatida keltirmaymiz.
