Qozogʻiston ayollari #IAmJaneDoe ostida sukutni buzmoqda
Minglab ayol bolalikda koʻrgan jinsiy zoʻravonlik haqida ochiq gapirmoqda. Qonun bor, biroq nuqsonlar saqlanib qolgan.
Qozogʻiston ayollari xalqaro #IAmJaneDoe ijtimoiy tarmoq kampaniyasiga qoʻshilib, bolalik va oʻsmirlik davrida koʻrgan jinsiy zoʻravonlik haqida ochiq soʻzlay boshladi. Yozuvlarda otalar, oʻgay otalar, akalar, tanishlar va begonalar tomonidan sodir etilgan zoʻravonlik qayd etiladi. Koʻpchilik ayol hukm qilinishdan qoʻrqqani va huquq-tartibot idoralariga ishonmagani uchun yillar davomida jim yurganini aytadi.
Kampaniya qayerdan boshlangan
#IAmJaneDoe kampaniyasi AQShda, Kornell universiteti bilan bogʻliq ishdan kelib chiqqan. 2026-yil sentabrda sud hujjatlarida 'Jeyn Dou' taxallusi bilan koʻrsatilgan ayol Chi Phi birodarligining yetti sobiq aʼzosi, universitet va boshqa javobgarlar ustidan fuqarolik daʼvosini qoʻzgʻatgan. Turli davlatlardagi ayollar daʼvogarning shaxsini oshkor qilishga urinishlarni chalgʻitish hamda oʻz hikoyalarini boʻlishish uchun shu xeshteg ostida yoza boshlagan.
Raqamlar
Qozogʻiston BMTning Xotin-qizlarni kamsitishga qarshi qoʻmitasiga (CEDAW, 2026-yil 6-oktabr sessiyasi) maʼlum qildi: 2026-yilning birinchi yarmida qayd etilgan maishiy zoʻravonlik holatlari 24 foizga, qotilliklar 20 foizga kamaygan. Biroq bu raqamlar faqat rasman qayd etilgan ishlarni aks ettiradi va eʼlon qilinmay qolgan zoʻravonlik koʻlamini koʻrsatmaydi.
'Saltanat qonuni'
2024-yil iyunda norasmiy ravishda 'Saltanat qonuni' deb atalgan oʻzgartirishlar kuchga kirdi. Ular Saltanat Nukenova oʻldirilgani — keng jamoatchilik gʻazabini qoʻzgʻatgan ish — ortidan qabul qilindi. Sobiq iqtisodiyot vaziri Kuandiq Bishimbayev 2023-yil 8-9-noyabr kechasi rafiqasi Saltanat Nukenovani qiynab oʻldirgan; 2024-yil 13-mayda sud uni alohida shafqatsizlik bilan qotillikda aybdor deb topib, 24 yilga ozodlikdan mahrum etgan. Qonun ilgari maʼmuriy tartibda koʻrilgan yengil tan jarohati va kaltaklash kabi huquqbuzarliklarni jinoiy javobgarlikka tortishni joriy etdi.
Nuqson qayerda
Inson huquqlari himoyachilarining taʼkidlashicha, qonun qabul qilingan boʻlsa-da, alohida 'maishiy zoʻravonlik' jinoyati hamon mavjud emas. 2026-yil 14-oktabrda Human Rights Watch Qozogʻistonni amaliy choralar koʻrishga chaqirdi.
Zoʻravonlik qilish uyat emas — bu haqda gapirish esa uyat. — Denis Dzhivaga, Qozogʻiston inson huquqlari va qonun ustuvorligi xalqaro byurosi direktori oʻrinbosari
