Amerika–Eron keskinligi Xitoyga Fors koʻrfazida yoʻl ochmoqda
3-noyabr kuni Pekin Eron, Ummon va Saudiya bilan ketma-ket uchrashuvlar oʻtkazdi. The Guardian maʼlumotiga koʻra, Amerikaning Eron bilan toʻqnashuvi Xitoyga mintaqada taʼsirini kengaytirish imkonini bermoqda.
Amerika oraliq saylovlardan soʻng Eronga qarshi harbiy harakatni qayta boshlash ehtimoli kuchayar ekan, Xitoy Fors koʻrfazi va Yaqin Sharqda diplomatik taʼsirini kuchaytirmoqda. 2026-yil 3-noyabr kuni Pekinda ketma-ket yuqori darajadagi uchrashuvlar boʻlib oʻtdi. The Guardian bu holatni Amerikaning Eron bilan toʻqnashuvi Xitoyga mintaqada vositachi sifatida oʻrin egallash imkonini berayotgani tarzda izohlaydi — bu tahliliy baho, yakuniy natija emas.
Pekindagi uchrashuvlar
Rais Si Szinpin Ummon sultoni Haysam bin Tariqni davlat tashrifi bilan qabul qildi; Al Jazeera va The Guardian maʼlumotiga koʻra, bu Ummon davlat rahbarining diplomatik aloqalar oʻrnatilganidan (qariyb 1978-yildan) beri Xitoyga birinchi tashrifi. Tashqi ishlar vaziri Van Yi Eron Oliy milliy xavfsizlik kengashi kotibi oʻrinbosari Ali Bogiri Koni bilan, shuningdek (The Guardian maʼlumotiga koʻra) Saudiya milliy xavfsizlik maslahatchisi Musad bin Muhammad al-Aybon bilan uchrashdi. Xitoyning Yaqin Sharq boʻyicha maxsus elchisi shu oyda Eron, Ummon va Saudiyaga de-eskalatsiya muzokaralari uchun tashrif buyurishi eʼlon qilindi.
«Amerikaning Eron bilan muammosi» nima?
The Guardian maʼlumotiga koʻra, gap 2026-yil fevralida Amerika va Isroilning Eronga uyushtirgan qoʻshma zarbalari, Hormuz boʻgʻozi ustidagi davomli keskinlik va Prezident Donald Trampning oraliq saylovlardan soʻng Eronga qarshi harakatni qayta boshlash tahdidlari haqida bormoqda. The Washington Post buni «Amerikaning Eron bilan urushi qayta boshlanishi tahdidi» sifatida taʼriflaydi.
Neft va manfaatlar
The Guardian maʼlumotiga koʻra, Xitoy Eron eksport qiladigan xom neftning qariyb 90 foizini sotib oladi; oʻsha nashr Xitoy 2026-yil aprel–iyun oylarida xom neft importini taxminan 30 foizga qisqartirgani, iyun oyida esa oxirgi oʻn yillikdagi eng past darajaga tushganini yozadi. Bu raqamlar faqat The Guardian nashrida keltirilgan va mustaqil tasdiqlanmagan, shuning uchun dalda sifatida emas, nashr maʼlumoti sifatida keltirilmoqda.
Kontekst va Si Szinpin soʻzi
Xitoy 2023-yilda Saudiya Arabistoni va Eron oʻrtasidagi munosabatlarni tiklashda vositachilik qilgan edi; The Guardian oʻshandan beri uning mintaqadagi diplomatik taʼsiri «cheklangan» boʻlganini taʼkidlaydi. Barcha diqqat noyabr oʻrtalarida Xitoyda APEC sammiti doirasida kutilayotgan Tramp–Si uchrashuviga qaratilgan (aniq sana manbalarda farq qiladi). Si Szinpin uchrashuvda: «Xitoy doimo nizolarni toʻxtatish va tinchlikni qoʻllab-quvvatlashga faol intilgan hamda mintaqaviy xavfsizlik muammosini hal etishga oʻz hissasini qoʻshishni umid qiladi», dedi. Bu maqoladagi geosiyosiy baholar manbalarga tegishli; voqealar hali rivojlanmoqda.
