AQShda bank omonatlari sug'urtasi (FDIC) qanday ishlaydi
FDIC — bank inqirozga uchrasa ham omonatchining pulini davlat kafolati bilan himoyalaydigan federal tizim. Har bir omonatchiga, har bir sug'urtalangan bankda, har bir egalik toifasi bo'yicha 250 000 dollargacha avtomatik qoplanadi. Mana bu tizim qanday ishlaydi.
FDIC — Federal omonatlarni sug'urtalash korporatsiyasi (Federal Deposit Insurance Corporation) — AQSh Kongressi tomonidan 1933-yilda tashkil etilgan va 1934-yildan bank omonatlarini sug'urtalay boshlagan mustaqil federal agentlikdir. U 1920-yillar va 1930-yillar boshidagi ommaviy bank inqirozlaridan keyin — ko'plab amerikaliklarning jamg'armasi yo'qolgach — xalqning moliya tizimiga ishonchini tiklash va saqlash maqsadida yaratilgan (Manba: FDIC — About the FDIC; FDIC — Deposit Insurance At A Glance).
Qancha pul sug'urtalanadi
Standart sug'urta summasi — har bir omonatchiga, har bir sug'urtalangan bankda, har bir hisob egaligi toifasi bo'yicha 250 000 dollar. FDIC bu qoidani shunday ifodalaydi: «The standard insurance amount is $250,000 per depositor, per insured bank, for each account ownership category» (FDIC, Deposit Insurance At A Glance). Ya'ni chegara bitta hisob yoki bitta shaxs uchun emas, balki har bir bank va har bir egalik toifasi bo'yicha alohida hisoblanadi (Manba: FDIC — Deposit Insurance At A Glance; FDIC — Understanding Deposit Insurance).
Nimalar qoplanadi, nimalar qoplanmaydi
Sug'urta faqat omonat mahsulotlarini qamrab oladi: joriy hisoblar (checking), jamg'arma hisoblari (savings), pul bozori omonat hisoblari (money market deposit accounts) va depozit sertifikatlari (CD). Aksincha, investitsiya fondlari (mutual funds), annuitetlar, hayot sug'urtasi polislari, aksiya va obligatsiyalar, kripto aktivlar hamda bank seyfidagi buyumlar FDIC sug'urtasi bilan qoplanmaydi — bank orqali sotib olingan bo'lsa ham (Manba: FDIC — Deposit Insurance).
Egalik toifalari va qoplamani oshirish
Bir bankdagi bitta egalik toifasidagi hisoblar 250 000 dollar chegarasi uchun jamlanadi. Biroq pulni turli egalik toifalariga bo'lib qo'yish bir bankda jami 250 000 dollardan ko'proq sug'urtalanishiga olib kelishi mumkin. Tan olinadigan toifalarga yakka hisoblar, qo'shma hisoblar, ayrim pensiya hisoblari (masalan, IRA) va ishonchga asoslangan (trust) hisoblar kiradi. Masalan, bitta bankdagi yakka hisob va IRA hisobi turli toifa hisoblangani uchun har biri alohida 250 000 dollargacha sug'urtalanadi. 2024-yil 1-apreldan amaldagi qoidaga ko'ra, trust omonatlari har bir yaroqli benefitsiar uchun 250 000 dollar, bir bankda jami 1 250 000 dollargacha (besh yoki undan ko'p benefitsiarda) sug'urtalanadi (Manba: FDIC — Understanding Deposit Insurance).
Sug'urta avtomatik va davlat kafolatida
Sug'urta avtomatik: FDIC «FDIC insurance coverage is automatic when you open a deposit account at an FDIC-insured bank» deb ta'kidlaydi — ya'ni sug'urtalangan bankda omonat hisobi ochilishi bilanoq qoplama kuchga kiradi, mijozdan alohida ariza talab qilinmaydi va u sug'urta uchun to'lamaydi (badalni banklar to'laydi). Omonat sug'urtasi AQSh hukumatining «to'liq ishonchi va krediti» (full faith and credit of the United States government) bilan ta'minlangan (Manba: FDIC — Deposit Insurance At A Glance; FDIC — Understanding Deposit Insurance).
Bank FDIC a'zosimi — qanday tekshiriladi
Bankning sug'urtalanganini tekshirishning bir necha yo'li bor: fdic.gov saytidagi BankFind qidiruv vositasi orqali bankni izlash yoki 1-877-ASK-FDIC raqamiga qo'ng'iroq qilish; sug'urtalangan banklar o'z joyida rasmiy FDIC belgisini namoyish etadi. EDIE (Electronic Deposit Insurance Estimator) vositasi esa pulingizning qancha qismi sug'urtalanganini hisoblab beradi (Manba: FDIC — Deposit Insurance At A Glance; FDIC — Understanding Deposit Insurance).
Kredit uyushmalari: NCUA sug'urtasi
Kredit uyushmalaridagi (credit unions) omonatlar FDIC emas, balki Milliy kredit uyushmalari ma'muriyati (NCUA) boshqaradigan Milliy kredit uyushmalari ulush sug'urtasi jamg'armasi (NCUSIF) orqali himoyalanadi. 1970-yilda Kongress tomonidan tashkil etilgan bu tizim ham xuddi FDIC kabi 250 000 dollar chegarasida va AQSh hukumatining to'liq ishonchi va krediti bilan omonatlarni sug'urtalaydi (Manba: NCUA — Share Insurance Coverage).
Tarix: biron omonatchi sug'urtalangan pulini yo'qotganmi
FDIC ma'lumotiga ko'ra, yo'q: «Since FDIC insurance began in 1934, no depositor has lost a single penny of insured funds due to bank failure» (FDIC, About the FDIC) — ya'ni 1934-yilda sug'urta boshlanganidan beri biron bir omonatchi bank inqirozi tufayli sug'urtalangan omonatining bir tiyinini ham yo'qotmagan. NCUA ham kredit uyushmalari bo'yicha xuddi shunday xulosani keltiradi. Bu maqola umumiy ma'lumot xususiyatiga ega; aniq holat bo'yicha o'z bankingiz yoki FDIC/NCUA bilan tekshirib ko'ring (Manba: FDIC — About the FDIC; NCUA — Share Insurance Coverage).
