Hujjatlarni xalqaro tasdiqlash: apostil, konsullik legalizatsiyasi, notarius va rasmiy tarjima
Chet elda hujjatni (diplom, tugʻilish yoki nikoh guvohnomasi, ishonchnoma) rasman ishlatish uchun u tasdiqlanishi kerak. 1961-yilgi Gaaga konvensiyasi aʼzolari oʻrtasida bu — apostil: bitta guvohlik hujjat imzosi va muhrini tan oladi va koʻp bosqichli konsullik legalizatsiyasini almashtiradi. Oʻzbekiston uchun Gaaga konvensiyasi 2012-yil 15-aprelda kuchga kirgan (qoʻshilish hujjati 2011-yil 25-iyulda topshirilgan); AQSh esa 1981-yildan aʼzo — shuning uchun Oʻzbekiston va AQSh oʻrtasida apostil yetarli, qoʻshimcha konsullik legalizatsiyasi talab etilmaydi. Rasmiy manbalar asosida.
Bir mamlakatda berilgan rasmiy hujjat boshqa mamlakatda avtomatik tan olinmaydi — avval u tasdiqlanishi (legallashtirilishi) kerak. Quyida apostil, konsullik legalizatsiyasi, notarial tasdiq va rasmiy tarjima oʻrtasidagi farq faqat rasmiy manbalar — Gaaga xalqaro xususiy huquq konferensiyasi (HCCH), AQSh Davlat departamenti va Oʻzbekiston rasmiy manbalari asosida tushuntiriladi.
Apostil nima
Apostil — 1961-yil 5-oktabrdagi “Chet el rasmiy hujjatlarini legallashtirish talabini bekor qiluvchi” Gaaga konvensiyasi (Apostil konvensiyasi) asosida beriladigan maxsus guvohlik. U rasmiy hujjatning kelib chiqishini tasdiqlaydi — imzo haqiqiyligini, imzolovchining vakolatini va muhr/shtampni. Shu bilan hujjat konvensiya aʼzosi boʻlgan boshqa davlatda qoʻshimcha legalizatsiyasiz ishlatiladi. Apostil hujjat berilgan davlatdagi maxsus “vakolatli organ” tomonidan qoʻyiladi.
Oʻzbekiston Gaaga konvensiyasida
Oʻzbekiston qoʻshilish hujjatini 2011-yil 25-iyulda topshirgan va Apostil konvensiyasi Oʻzbekiston uchun 2012-yil 15-aprelda kuchga kirgan — aynan shu sanadan boshlab apostil amalda qoʻllanadi. Oʻzbekistonda apostil qoʻyish huquqi hujjat qaysi organdan chiqqaniga qarab turli organlarga berilgan: fuqarolik holati (FHDYo/ZAGS) va notarial hujjatlar hamda adliya hujjatlari — Adliya vazirligi tizimidagi hududiy boshqarmalar; sud hujjatlari — Oliy sud; prokuratura, tergov va surishtiruv hujjatlari — Bosh prokuratura; taʼlim va fan hujjatlari (diplom, akademik maʼlumotnoma) — Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi; qolgan rasmiy hujjatlar — Tashqi ishlar vazirligi.
AQSh ham aʼzo — Oʻzbekiston–AQSh amaliyoti
AQSh Gaaga konvensiyasining 1981-yil 15-oktabrdan aʼzosi. Shuning uchun Oʻzbekiston va AQSh oʻrtasida apostil yetarli: ikki tomonlama (2012-yildan buyon ikkala davlat ham aʼzo) hujjat uchun qoʻshimcha konsullik legalizatsiyasi kerak emas. AQShda tuzilgan hujjatni Oʻzbekistonda ishlatish uchun AQSh tomonida apostil olinadi (shtat hujjatlari — tegishli shtat kotibi, federal hujjatlar — AQSh Davlat departamentining tasdiqlash boʻlimi); Oʻzbekiston hujjati AQShda ishlatilsa — yuqoridagi tegishli Oʻzbekiston organidan apostil olinadi.
Konsullik legalizatsiyasi (aʼzo boʻlmagan davlatlar uchun)
Agar hujjat yuboriladigan davlat Apostil konvensiyasi aʼzosi boʻlmasa, eski koʻp bosqichli konsullik legalizatsiyasi qoʻllanadi: notarius → shu davlat Tashqi ishlar vazirligi → hujjat ketadigan davlatning elchixonasi yoki konsulligi. Har bir bosqich oldingisini tasdiqlaydi. Apostil ana shu zanjirni bitta guvohlikka jamlaydi.
Notarius va apostil farqi
Notarius shaxsni, imzoni yoki nusxani tekshiradi va hujjat toʻgʻri imzolanganini tasdiqlaydi — bu ichki (milliy) harakat. Apostil esa hujjatni (yoki notariusning vakolatini) xalqaro — Gaaga aʼzolari oʻrtasida — ishlatish uchun tasdiqlaydi. Yolgʻiz notarial tasdiq chet elda tan olinmaydi; apostil (yoki legalizatsiya) — hujjatni chegaradan oʻtkazadigan qoʻshimcha qatlam. Koʻpincha notarial tasdiqlangan hujjat keyin apostil qoʻyiladigan “rasmiy hujjat”ga aylanadi.
Rasmiy (tasdiqlangan) tarjima
Oʻzbekiston hujjatlari oʻzbek (koʻpincha rus) tilida beriladi; ularni AQShda ishlatish uchun odatda ingliz tiliga tarjima kerak. Oʻzbekistonda tarjima qilinib, keyin notarial tasdiqlanadi va apostil qoʻyilgan asl hujjatga ilova qilinadi. AQSh immigratsiya xizmati (USCIS) uchun esa 8 CFR § 103.2(b)(3) qoidasiga koʻra har qanday chet tilidagi hujjatga toʻliq inglizcha tarjima va tarjimonning imzolangan guvohligi (tarjima toʻliq va aniq ekani hamda tarjimon tarjima qila olishini tasdiqlovchi) ilova qilinadi; USCIS litsenziyali tarjimon yoki tarjimaning notarial tasdigʻini talab qilmaydi.
Qaysi hujjatlar koʻpincha tasdiqlanadi
Diplom va akademik maʼlumotnomalar; tugʻilish, nikoh, ajralish va vafot guvohnomalari; ishonchnomalar; sudlanmaganlik (politsiya) maʼlumotnomalari; notarial hujjatlar va rasmiy nusxalar. Eslatma: apostil faqat hujjatning kelib chiqishini tasdiqlaydi, mazmunining rostligini emas, hamda qabul qiluvchi davlatning oʻz qoidalarini (masalan, sudlanmaganlik maʼlumotnomasining amal qilish muddati) bekor qilmaydi.
