AQShda boshpana (asylum) va immigratsiya sudi qanday ishlaydi

Boshpana (ingliz tilida asylum) — AQShda yoki uning chegarasida turgan, o'z vataniga qaytsa ta'qibga uchrashidan asosli qo'rquvga ega shaxslar uchun berilishi mumkin bo'lgan himoya turi. Uning huquqiy asosi — Immigratsiya va Fuqarolik to'g'risidagi qonunning (INA) 208-moddasi (8 U.S.C. §1158). Ushbu ma'lumotnoma faqat rasmiy manbalar — AQSh Fuqarolik va immigratsiya xizmatlari (USCIS), Adliya vazirligining Immigratsiya ishlarini ko'rib chiqish idorasi (EOIR) va obro'li huquqiy tashkilotlar ma'lumotlari asosida umumiy tartibni tushuntiradi. Bu yuridik maslahat emas; har bir ish o'ziga xos bo'lib, qonun va amaliyot vaqti-vaqti bilan o'zgaradi.

Boshpana nima va kim murojaat qila oladi

Boshpana olish uchun ariza beruvchi o'z mamlakatida besh asosdan biri — irq, din, milliy mansublik, muayyan ijtimoiy guruhga a'zolik yoki siyosiy qarash tufayli ta'qibga uchraganini yoki asosli ravishda ta'qibdan qo'rqishini isbotlashi kerak. Boshpana qochqinlik (refugee) maqomidan farq qiladi: qochqin maqomi chet eldan turib so'raladi, boshpana esa shaxs AQSh hududida yoki chegarasida bo'lganda so'raladi. Boshpana olingach, shaxs "asylee" (boshpana olgan shaxs) maqomini oladi.

Bir yillik muddat va I-589 arizasi

Qoida bo'yicha, boshpana arizasi — Form I-589 (Application for Asylum and for Withholding of Removal) — AQShga kelgandan so'ng bir yil ichida topshirilishi kerak. Vaziyat o'zgargan yoki favqulodda holatlar mavjud bo'lsa, bu muddatga istisnolar qo'llanishi mumkin. I-589 arizasini topshirish uchun davlat yig'imi olinmaydi. Ariza beruvchi o'z arizasiga AQShda bo'lgan turmush o'rtog'i va 21 yoshga to'lmagan turmush qurmagan farzandlarini hamroh (derivative) sifatida kiritishi mumkin.

Reklama

Ikki yo'l: affirmativ va himoyaviy jarayon

Boshpana ikki yo'l bilan so'raladi. Birinchisi — affirmativ (affirmative) jarayon: deportatsiya ishi ochilmagan shaxs I-589 ni USCIS boshpana idorasiga topshiradi va boshpana zobiti bilan suhbatdan o'tadi. Ikkinchisi — himoyaviy (defensive) jarayon: deportatsiya (removal) ishi ochilgan shaxs boshpanani immigratsiya sudyasi oldida himoya sifatida so'raydi. Chegarada yoki tezkor deportatsiya tartibida ushlangan shaxslar avval "ishonchli qo'rquv" (credible fear) suhbatidan o'tkaziladi; u ijobiy bo'lsa, ish immigratsiya sudiga yuboriladi.

Immigratsiya sudi (EOIR) va apellyatsiya

AQSh immigratsiya sudlari mustaqil sud hokimiyatining bir qismi emas, balki Adliya vazirligi tarkibidagi EOIR (Executive Office for Immigration Review) idorasiga bo'ysunadi; ishni immigratsiya sudyasi ko'rib chiqadi. Sudya qarori ustidan Immigratsiya apellyatsiyasi kengashiga (Board of Immigration Appeals, BIA) shikoyat qilish mumkin; undan keyin ish federal apellyatsiya sudlariga (circuit courts) o'tishi mumkin. TRAC (Syracuse universiteti) ma'lumotlariga ko'ra, immigratsiya sudlaridagi ko'rilmagan ishlar soni so'nggi yillarda 3 milliondan oshib ketgan, bu esa ishlar yillab kutilishiga sabab bo'lmoqda.

Ishlash ruxsati (EAD)

Boshpana so'ragan shaxs darhol ishlash huquqiga ega bo'lmaydi. Qoidaga ko'ra, u arizasi ko'rib chiqilayotganiga 150 kun to'lgach ishlash ruxsati (Employment Authorization Document, EAD) uchun murojaat qilishi mumkin, ruxsat esa ariza kamida 180 kun kutilgandan so'ng beriladi. Boshpana berilgach, asylee hech qanday qo'shimcha ruxsatsiz ishlash huquqiga ega bo'ladi.

Boshpanadan keyin: grin-karta va fuqarolik

Boshpana olgan shaxs bir yil o'tgach doimiy yashash uchun — grin-karta (Form I-485) uchun murojaat qilish huquqiga ega bo'ladi. Grin-karta olgandan so'ng, odatda besh yil o'tib, naturalizatsiya orqali AQSh fuqaroligiga ariza berish mumkin. Boshpana olgan shaxsning arizaga kiritilgan turmush o'rtog'i va farzandlari ham tegishli maqom va yo'ldan foydalanishi mumkin.

Boshqa himoya turlaridan farqi

Boshpana — deportatsiyadan saqlash (withholding of removal) va Qiynoqlarga qarshi konvensiya (CAT) bo'yicha himoyadan farq qiladi: bu ikki himoya turi odatda yuqoriroq isbot talabiga ega va grin-kartaga bevosita yo'l bermaydi, lekin shaxsni ma'lum mamlakatga qaytarishdan to'xtatadi. Qochqinlik (refugee) maqomi esa shaxs hali AQShga kelmasdan, chet elda so'raladi.

Eslatma

Ushbu matn — umumiy ma'lumot bo'lib, yuridik maslahat o'rnini bosmaydi. Boshpana qonunlari va muddatlari o'zgarib turadi, har bir ish o'ziga xos. Rasmiy maslahat uchun litsenziyalangan immigratsiya advokati yoki Adliya vazirligi tomonidan akkreditatsiyalangan vakil (BIA-accredited representative)ga murojaat qilish tavsiya etiladi. "Notario" yoki rasmiy bo'lmagan maslahatchilardan ehtiyot bo'ling — ular advokat emas.