Mirziyoyev: suv tanqisligi Markaziy Osiyo taraqqiyoti uchun tobora jiddiy toʻsiq
Avazadagi 8-Maslahat uchrashuvida Oʻzbekiston Prezidenti suv va iqlim boʻyicha mintaqaviy hamkorlikka chaqirdi: raqamli monitoring, irrigatsiyani modernizatsiya qilish, suvni tejash texnologiyalari, Orolni qutqarish jamgʻarmasidagi raislik va Afgʻoniston bilan muloqot.
Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev suv tanqisligi Markaziy Osiyo taraqqiyoti uchun tobora jiddiy toʻsiqka aylanayotganini bildirdi va mintaqa davlatlarini suv hamda iqlim muammolarini birgalikda hal etishga chaqirdi.
Bu haqda u 2026-yil 8-oktabr kuni Turkmanistonning Avaza shaharchasida boʻlib oʻtgan Markaziy Osiyo davlat rahbarlari va Ozarbayjonning 8-Maslahat uchrashuvida soʻzladi. Uchrashuvda Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Tojikiston, Turkmaniston rahbarlari hamda Ozarbayjon Prezidenti ishtirok etdi.
Suv yoʻqotishlari va yechimlar
Prezidentning soʻzlariga koʻra, bugungi kunda katta hajmdagi suv yoʻqotishlari mintaqaga juda qimmatga tushmoqda. U suvdan qancha foydalanilayotganini aniqroq bilish uchun zamonaviy raqamli monitoring tizimlarini joriy etish, irrigatsiya tarmoqlarini modernizatsiya qilish va suvni tejaydigan texnologiyalarni keng qoʻllashni taklif qildi. Shuningdek, u Markaziy Osiyoda suvdan oqilona foydalanish boʻyicha «Amaliy harakatlar oʻn yilligi» tashabbusini toʻliq amalga oshirish muhimligini taʼkidladi.
Orolni qutqarish jamgʻarmasi
Mirziyoyev kelgusi yildan Oʻzbekiston Orolni qutqarish xalqaro jamgʻarmasi (IFAS) raisligini qabul qilishini eʼlon qildi. Raislik davrida jamgʻarma ishini yanada samarali qilish, yangi ekologik loyihalarni boshlash va qoʻshimcha mablagʻ jalb etish rejalashtirilgan.
Afgʻoniston bilan suv muloqoti
Prezident suv resurslaridan foydalanishda Afgʻoniston bilan muloqotga alohida eʼtibor qaratish zarurligini, bu muloqot doimiy va mazmunli boʻlishi hamda mintaqadagi barcha davlatlar manfaatlarini hisobga olishi kerakligini aytdi. Afgʻonistonda qurilayotgan 285 km lik Qoʻshtepa kanali 2028-yilga toʻliq ishga tushsa, Amudaryodan yiliga 10 km³ gacha — daryo oqimining qariyb uchdan birini olishi mumkinligi mutaxassislar tomonidan ogohlantirilmoqda. 2025-yil bahorida Oʻzbekiston va Afgʻoniston Amudaryo havzasidagi suv resurslarini birgalikda boshqarish boʻyicha kelishuv imzolagan edi.
Havo ifloslanishi
Mirziyoyev havo ifloslanishini mintaqaning dolzarb muammolaridan biri sifatida qayd etib, «Markaziy Osiyoning toza havosi» xalqaro konsorsiumini tashkil etishni, shu jumladan sanoat zonalari va transport tugunlari uchun sinov tariqasidagi ekologik modernizatsiya dasturini taklif qildi.
Nega bu muhim
Oʻzbekistonda chuchuk suvning deyarli 90 foizi qishloq xoʻjaligiga sarflanadi — jahon oʻrtachasi (~65%) dan ancha yuqori; gektariga suv sarfi rivojlangan davlatlardagidan 2–2,5 barobar koʻp. Mamlakatdagi umumiy suv taqchilligi hozir ~3 mlrd m³ ni tashkil etadi va baholovlarga koʻra 2030-yilga borib 7 mlrd m³, 2050-yilga borib esa 15 mlrd m³ gacha oshishi mumkin. Soʻnggi 50–60 yilda mintaqa muzliklari maydoni ~30 foizga qisqargan. Markaziy Osiyoda 82 milliondan ortiq odam umumiy suv resurslariga tayanadi.
