Oʻzbek diasporasi Germaniya va Yevropada: shakllanish tarixi

Yevropadagi, xususan Germaniyadagi oʻzbek jamoasi Rossiya yoki AQShdagi diasporaga nisbatan yoshroq va soni jihatidan kichik, biroq soʻnggi yillarda oʻsib bormoqda. Quyida uning shakllanish tarixi faqat faktlar asosida, manbalarga tayangan holda bayon etiladi.

Dastlabki izlar: siyosiy muhojirlar (XX asr)

Yevropadagi oʻzbek/turkistonlik ishtirokining ilk izlari XX asr oʻrtalariga borib taqaladi: 1917–1930-yillardagi Turkiston siyosiy muhojirligi (Mustafo Choʻqay atrofidagi doira) va Ikkinchi jahon urushidan keyin Yevropada qolib ketgan ayrim turkistonliklar. Ular soni jihatidan juda oz boʻlgan. Bu davr haqida alohida maqolamiz bor (Mustafo Choʻqay va Turkiston siyosiy muhojirligi).

Mustaqillikdan keyin: talabalar va mutaxassislar

1991-yilgi mustaqillikdan soʻng, ayniqsa 2000-yillarda Yevropaga asosan talabalar, savdogarlar va ayrim malakali mutaxassislar boradi. Bu oqim kichik va tarqoq boʻlib, Rossiyaga yoʻnalgan ommaviy mehnat migratsiyasi fonida sezilmas edi.

Reklama

2015-yildan: boshpana soʻrovlari

2015-yildan keyin Yevropaga, jumladan Germaniyaga oʻzbekistonliklarning ayrim boshpana soʻrovlari qayd etildi, biroq soni kam boʻlib qoldi. BMT maʼlumotiga koʻra, 2018-yilda Germaniyada 232 nafar Oʻzbekiston fuqarosi boshpana soʻragan; Germaniya oʻzbek qochqinlari uchun yetakchi yoʻnalishlardan biri boʻlsa-da, umumiy raqamlar past edi.

Bugungi jamoa hajmi

Migrants & Refugees Section mamlakat profiliga koʻra, Germaniyada hozircha ~13 700 nafar Oʻzbekiston fuqarosi bor. Bu Rossiyadagi (millionlab) va AQShdagi jamoaga nisbatan kichik, biroq oʻsib borayotgan koʻrsatkich.

2024-yil burilishi: migratsiya sheriklik kelishuvi

2024-yil 15-sentabrda Samarqandda Germaniya va Oʻzbekiston migratsiya va harakatchanlik boʻyicha keng qamrovli sheriklik kelishuvini imzoladi. Hujjatni Germaniya ichki ishlar vaziri Nancy Faeser imzoladi; marosimda kansler Olaf Sholz va Oʻzbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev qatnashdi. Kelishuv malakali kadrlarni (ayniqsa parvarish va sogʻliqni saqlash sohalarida) Germaniyaga jalb etish hamda qonuniy yashash huquqi boʻlmaganlarni qaytarishni tezlashtirishni koʻzda tutadi.

Qonuniy yoʻl: malakali migratsiya va EI “Moviy karta”si

Germaniya soʻnggi yillarda malakali migratsiya qonunchiligini yumshatdi; asosiy qonuniy vositalardan biri — Yevropa Ittifoqining “Moviy karta”si (Blue Card). Eurostat maʼlumotiga koʻra, 2024-yilda EIda berilgan Moviy kartalarning aksariyati Germaniyaga toʻgʻri keldi — 56 252 ta (EI boʻyicha jami 72%). Hisobotlarga koʻra, 2026-yil uchun Germaniyada Moviy karta uchun maosh chegarasi umumiy kasblarda ~50 700 yevro, taqchil kasblarda ~45 934 yevro darajasida belgilangan.

Umumiy manzara

Raqamlar shuni koʻrsatadiki, Germaniya (va kengroq Yevropa) oʻzbek migratsiyasi uchun nisbatan yangi, koʻproq malakaga asoslangan va tartibga solingan yoʻnalish sifatida shakllanmoqda; Rossiya va AQShdagi eski, kattaroq jamoalar esa hajm jihatidan ustun boʻlib qolmoqda.