O'zbek mehnat migratsiyasi Polshaga: Yevropadagi yangi yo'nalishning shakllanishi
So'nggi o'n yilda Polsha o'zbek mehnat muhojirlari uchun Yevropadagi eng muhim yo'nalishlardan biriga aylandi. Ukrainadagi urush, Polsha mehnat bozoridagi tanqislik va O'zbekistonning diversifikatsiya siyosati bu yangi to'lqinni qanday shakllantirdi — raqamlar bilan.
O'zbek mehnat migratsiyasi o'nlab yillar davomida asosan Rossiyaga (va keyinroq Janubiy Koreya hamda Fors ko'rfaziga) qaratilgan edi. Biroq 2015-yildan keyin, ayniqsa 2022-yildan boshlab, yangi va tez o'sayotgan yo'nalish — Yevropa Ittifoqi, eng avvalo Polsha — paydo bo'ldi. Bugungi kunda o'zbekistonliklar Polshada ish ruxsatnomalari (work permits) oluvchilar orasida eng yirik guruhlardan biridir (Manba: Notes from Poland; Prague Process — Uzbekistan).
Raqamlar: Polsha ish ruxsatnomalari
Polsha mehnat vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda o'zbekistonliklar 27 959 ta ish ruxsatnomasi olib, barcha millatlar orasida 4-o'rinni egalladi — hindlar (45 998), nepalliklar (35 287) va filippinliklardan (29 154) keyin. 2024-yilda o'zbekistonliklarga taxminan 26 000 ta ruxsatnoma berilgan va ular Filippin hamda Kolumbiya fuqarolari bilan birga eng katta guruhlardan biri bo'lib qoldi (Manba: Notes from Poland; Lexology — Employment of foreigners in Poland).
O'zbekiston uchun Polsha mehnat migratsiyasining ikkinchi eng muhim yo'nalishiga aylandi: bir yilda o'zbekistonliklar Polshada taxminan 6 860 ta birinchi marta beriladigan yashash ruxsatnomasini (first-time residence permit) olgan. Bu ko'rsatkich Yevropa bo'ylab o'zbek migratsiyasining kengayishini aks ettiradi (Manba: Prague Process — Uzbekistan; Notes from Poland).
Nega aynan Polsha
Polsha so'nggi yillarda keng ko'lamli mehnat tanqisligiga duch keldi. Osiyo va Lotin Amerikasi fuqarolariga berilgan ish ruxsatnomalari soni besh yil ichida besh baravar oshdi: 2019-yildagi 54 863 tadan 2023-yilda 275 003 taga yetdi — ya'ni 401% o'sish. Bu jarayon 2022-yildan, ya'ni Ukrainadagi urushdan keyin, ayniqsa tezlashdi (Manba: Notes from Poland).
Sababi — 2022-yildagi urush tufayli Polshaga Ukrainadan keladigan ishchilar soni kamaydi va polshalik ish beruvchilar boshqa manbalarga yuzlandi. Notes from Poland nashri keltirgan izohda shunday deyiladi: “Ukrainadagi urush o'sha mamlakatdan Polshaga keladigan ishchilar sonining kamayishiga olib keldi va bu polshalik ish beruvchilarni boshqa joylarga qarashga majbur qildi.” Shu bo'shliqni, boshqa millatlar qatori, o'zbekistonliklar ham to'ldira boshladi (Manba: Notes from Poland).
O'zbekiston tomonidagi omil: diversifikatsiya
Bu yo'nalishning o'sishi tasodif emas. O'zbekiston so'nggi yillarda mehnat migratsiyasini bir mamlakatga (Rossiyaga) qaramlikdan uzoqlashtirib, diversifikatsiya qilishga harakat qilmoqda. Tashqi mehnat migratsiyasi bo'yicha agentlik orqali tashkiliy yollash, til va kasbiy tayyorgarlik dasturlari hamda ikki tomonlama kelishuvlar Yevropa yo'nalishini qonuniy va tartibli qilishga yo'naltirilgan (Manba: Prague Process — Uzbekistan; Medium — Uzbekistan as a Provider of Legal Working Labor).
Yangi diasporaning shakllanishi
Rossiyadagi yirik va eski o'zbek jamoasidan farqli o'laroq, Polsha va kengroq Yevropa Ittifoqidagi o'zbek jamoasi yosh va asosan 2015-yildan keyin shakllana boshlagan. U ko'proq qurilish, logistika, qishloq xo'jaligi va xizmat ko'rsatish sohalarida ishlaydigan ishchilardan iborat. Bu — Rossiya, Koreya va Fors ko'rfazidan keyingi o'zbek migratsiyasining eng yangi geografik to'lqinidir (Manba: Prague Process — Uzbekistan; Notes from Poland).
