Oʻzbek migratsiyasi Turkiyaga: tarixiy ildizlardan zamonaviy jamoagacha

Turkiya soʻnggi oʻn yilliklarda Oʻzbekiston fuqarolari uchun eng yirik yoʻnalishlardan biriga aylandi. Bu jamoaning tarixiy ildizlari XX asr boshlariga borib taqaladi, zamonaviy mehnat migratsiyasi esa asosan 2010-yillardan jadallashdi. Quyida tarixiy ildizlar, viza rejimi, Turkiya rasmiy statistikasidagi raqamlar, migrantlar toʻplanadigan joylar va soʻnggi yillardagi cheklovlar faqat tasdiqlangan manbalar asosida bayon etiladi.

Tarixiy ildizlar

1917-yildan keyin Sovet hokimiyatining oʻrnatilishi va dinga qarshi siyosat Oʻrta Osiyodan — jumladan Buxoro, Xiva va Qoʻqon hududlaridan — koʻplab turkiy va forsiyzabon musulmonlarni muhojirlikka majbur qildi; ularning bir qismi Turkiyadan boshpana topdi. 1952-yilda Turkiya hukumati Hindistondan taxminan 2 500 turkistonlik qochqinni qabul qilib, ularni Istanbul va boshqa viloyatlarga joylashtirdi; shu tariqa 'Turkistonli' jamoalar shakllandi. Afgʻonistondagi urush davrida ham turkistonlik muhojirlarning yangi toʻlqini Turkiyaga keldi.

Istanbul — Oʻrta Osiyo mahallasi

Istanbulning Zeytinburnu tumani uzoq vaqtdan beri Oʻrta Osiyodan kelganlar — jumladan toʻqimachilik sohasida ishlaydiganlar — toʻplanadigan markaz boʻlib kelgan. Keyinroq Boshoqshahar (Başakşehir) kabi tumanlar ham oʻzbek va boshqa markaziy osiyolik jamoalar yashaydigan hududlarga aylandi. Istanbul bugungi kunda ham Turkiyadagi chet elliklarning asosiy qismini jamlaydi.

Reklama

Vizasiz rejim: 2018-yil

2018-yil 11-noyabrda Turkiya prezidenti Rajab Tayyib Erdogʻan imzolagan qarorga koʻra, Oʻzbekiston fuqarolari uchun vizasiz qolish muddati har 180 kun ichida 30 kundan 90 kunga uzaytirildi. Undan uzoqroq qolish uchun qisqa muddatli yashash ruxsatnomasi (ikamet) kerak boʻladi. Bu qaror oʻzbeklar uchun Turkiyaga borish va u yerda qolishni sezilarli darajada osonlashtirdi.

Raqamlarda: yashash ruxsatnomalari

Turkiya Migratsiya boshqarmasi (Göç İdaresi) maʼlumotlariga koʻra, 2025-yil 3-aprel holatiga yashash ruxsatnomasiga ega Oʻzbekiston fuqarolari soni 58 747 nafarni tashkil etib, barcha chet el fuqarolari orasida 7-oʻrinda turgan. Shundan oilaviy ruxsatnomalar 15 714 ta (umumiy reytingda 2-oʻrin), talaba ruxsatnomalari esa 5 960 ta boʻlgan. Oʻsha paytda Turkiyada yashash ruxsatnomasiga ega chet elliklar soni 1 milliondan oshgan, ularning taxminan 533 000 nafari Istanbulda boʻlgan.

Raqamlarda: oqim va mehnat

Turkiya statistika instituti (TÜİK) maʼlumotlariga koʻra, 2025-yilda mamlakatga koʻchib kelgan chet el fuqarolari orasida Oʻzbekiston fuqarolari 6,9 foizni tashkil etgan — bu Markaziy Osiyodan eng yirik oqimlardan biri (turkmanlar 23,4 foiz bilan birinchi oʻrinda). Oʻzbekiston fuqarolari, shuningdek, Turkiya chet elliklarga bergan ishlash ruxsatnomalarida eng koʻp olgan davlatlar qatorida turadi.

Nega Turkiya

Turkiyaning oʻzbeklar uchun jozibador boʻlishining bir necha sababi bor: til, din va madaniyat yaqinligi (turkiy til oilasi, aholining asosiy qismi musulmon), vizasiz yoki yengil kirish rejimi, hamda toʻqimachilik, qurilish, xizmat koʻrsatish va parvarish sohalaridagi ish oʻrinlariga talab. Koʻpchilik Istanbul va boshqa yirik shaharlarda ish topadi.

Cheklovlar va qiyinchiliklar

Soʻnggi yillarda Turkiya chet elliklarning yashash roʻyxatdan oʻtishiga mahalla darajasida cheklov joriy qildi: 2025-yil holatiga koʻra, 1 169 mahallada yangi chet ellik fuqarolarni roʻyxatga olish toʻxtatilgan. Qoidaga koʻra, agar roʻyxatdagi chet elliklar mahalla aholisining 20 foizidan oshsa, oʻsha mahalla yopiladi. Istanbulning oʻnta tumani — jumladan Fatih, Boshoqshahar va Zeytinburnu — toʻliq yopilgan. Bu cheklov faqat yangi arizalarga taalluqli; mavjud ruxsatnoma egalariga taʼsir qilmaydi. Shuningdek, bir qism oʻzbeklar norasmiy maqomda ishlaydi.

2026-yilgi mehnat kelishuvi

2026-yil yanvar oyida Turkiya va Oʻzbekiston mehnat sohasida kelishuvlar imzoladi. Unga koʻra, 2026-yil 1-martdan boshlab Turkiyada kamida uch yil uzluksiz yashagan Oʻzbekiston fuqarolari ishlash ruxsatnomasini olishi mumkin, ikki davlat esa norasmiy maqomdagi oʻzbeklar holatini tartibga solishga kelishdi. Turkiya bandlik agentligi (IŞKUR) talab yuqori boʻlgan kasblar boʻyicha soʻrovlarni Oʻzbekiston Migratsiya agentligiga yoʻnaltirishi belgilandi.