O'zbekiston va Yevropa Ittifoqi: Sheriklik va hamkorlik bitimi (1996) va ilk munosabatlar
Mustaqillikning dastlabki yillarida O'zbekiston Yevropa bilan rasmiy aloqalarning poydevorini qo'ydi. 1992-yilgi memorandumdan 1996-yilgi Florensiyada imzolangan Sheriklik va hamkorlik bitimigacha — ilk Yevropa diplomatiyasining aniq sanalari va faktlari.
1991-yilda mustaqillikka erishgach, O'zbekiston nafaqat qo'shni davlatlar va yirik kuchlar, balki Yevropa bilan ham munosabatlar o'rnatishga kirishdi. Bu jarayonning cho'qqisi — 1996-yilda imzolangan Sheriklik va hamkorlik bitimi (Partnership and Cooperation Agreement, PCA) bo'lib, u uzoq yillar davomida O'zbekiston–Yevropa Ittifoqi munosabatlarining asosiy huquqiy hujjati bo'lib qoldi (Manba: Yevropa Kengashi — Consilium; Gazeta.uz — Thirty years of rapprochement).
Ilk qadamlar: 1992–1994
Munosabatlar bosqichma-bosqich rivojlandi. 1992-yilda O'zbekiston Yevropa Iqtisodiy Hamjamiyati (EU'ning o'tmishdoshi) bilan o'zaro tushunish memorandumini imzoladi. 1994-yilda esa O'zbekiston yangi tashkil etilgan Yevropa Ittifoqi bilan rasmiy diplomatik munosabatlarni o'rnatdi. Bu sanalar mustaqil O'zbekiston tashqi siyosatining Yevropa yo'nalishi boshlanganini belgilaydi (Manba: Gazeta.uz; Yevropa Parlamenti delegatsiyasi hujjatlari).
Florensiya, 1996-yil 21-iyun
Sheriklik va hamkorlik bitimi 1996-yil 21-iyunda Italiyaning Florensiya shahrida imzolandi. Bu — “aralash” (mixed) bitim bo'lib, uni bir tomondan Yevropa Hamjamiyatlari va ularning a'zo davlatlari, ikkinchi tomondan O'zbekiston Respublikasi tuzdi. Bitim dastlab o'n yil muddatga mo'ljallangan edi (Manba: Yevropa Kengashi — Consilium; EUR-Lex).
Bitim nimani qamrab oldi
PCA siyosiy muloqot, savdo, investitsiyaga oid masalalar va keng ko'lamli fuqarolik sohalarida hamkorlikni belgilab berdi. Rasmiy hujjatlarga ko'ra, bitim O'zbekistonning mustaqilligi va suverenitetini qo'llab-quvvatlash, mamlakatning demokratiyani mustahkamlash, iqtisodiyotni rivojlantirish va bozor iqtisodiyotiga o'tishni yakunlashga qaratilgan sa'y-harakatlarini ko'maklashtirishni ko'zda tutgan (Manba: CORDIS — Conclusion of PCA with Uzbekistan; Yevropa Kengashi).
1999-yil 1-iyul: bitim kuchga kirdi
Barcha a'zo davlatlar ratifikatsiya qilishi lozim bo'lgani uchun bitim bir necha yildan keyin — 1999-yil 1-iyulda kuchga kirdi. Shu davrda O'zbekiston va Yevropa Ittifoqi o'rtasidagi savdo va iqtisodiy aloqalarni tartibga solish uchun oraliq kelishuvlar va texnik yordam dasturlari (jumladan, Mustaqil Davlatlar Hamdo'stligiga texnik yordam — TACIS doirasida) ishladi (Manba: EUR-Lex; Gazeta.uz).
Keyingi bosqichlar
PCA poydevor bo'lib xizmat qildi. Keyinchalik Yevropa Ittifoqi Markaziy Osiyo bo'yicha birinchi strategiyasini qabul qildi (2007), Toshkentda EUning delegatsiyasini ochdi (2011-yil may; birinchi rahbari Norbert Jousten, 2012) va moliyaviy yordam ko'rsatdi. Bu munosabatlar keyinchalik Kuchaytirilgan sheriklik va hamkorlik bitimi (EPCA) sari rivojlandi — ammo uning tarixiy ildizi aynan 1996-yilgi Florensiya bitimiga borib taqaladi (Manba: Gazeta.uz; Wikipedia — Uzbekistan–European Union relations).
