Tahorat, gʻusl va tayammum qanday olinadi: poklik asoslari

Islomda tahorat (arabcha: tahora — poklik) ko'plab ibodatlarning, ayniqsa namozning sharti hisoblanadi. Poklik uch asosiy shaklda bo'ladi: tahorat (vuzu) — kichik hadasdan poklanish; gʻusl — katta hadasdan butun tanani yuvib poklanish; va tayammum — suv bo'lmaganda yoki suvdan foydalanib bo'lmaganda tuproq bilan olinadigan quruq poklanish. Ushbu ma'lumotnoma asosan O'zbekistonda keng tarqalgan hanafiy mazhabi bo'yicha, Qur'on va ishonchli manbalar asosida umumiy tartibni keltiradi; mazhablararo ayrim farqlar alohida qayd etiladi.

Tahorat (vuzu) nima uchun kerak

Tahoratning asosi Qur'onda — Moida surasi 6-oyatida bayon qilingan: "Ey, iymon keltirganlar! Namozga turmoqchi bo'lsangiz, yuzlaringizni va qo'llaringizni tirsaklargacha yuvinglar, boshlaringizga mas'h torting va oyoqlaringizni to'piqlargacha (yuvinglar)". Tahorat namoz o'qish, Ka'bani tavof qilish va mus'haf (Qur'on matni)ga qo'l tegizish uchun talab qilinadi.

Tahoratning farzlari

Hanafiy mazhabida tahoratning farzlari to'rtta: 1) butun yuzni yuvish; 2) ikki qo'lni tirsaklar bilan qo'shib yuvish; 3) boshning to'rtdan bir qismiga mas'h tortish (ho'l qo'l bilan silash); 4) oyoqlarni to'piqlar bilan qo'shib yuvish. (Shofe'iy mazhabida bularga niyat va tartib ham farz sanaladi.) Yuvish — a'zoni bir marta to'liq ho'llashni bildiradi.

Reklama

Tahoratning sunnatlari va tartibi

Farzlardan tashqari, Payg'ambar (s.a.v.) amaliga ko'ra bir qancha sunnatlar bor: niyat qilish, "Bismillah" aytish, avval ikki qo'lni bilaklargacha yuvish, misvok yoki tish tozalash, og'izni chayish (madmada), burunga suv tortish (istinshoq), har a'zoni uch martadan yuvish, o'ng tomondan boshlash, a'zolarni yuqoridagi tartibda ketma-ket (muvolat bilan) yuvish va quloq-bo'yinga mas'h tortish. Hanafiyda tartib va muvolat — sunnat, farz emas.

Tahoratni buzadigan narsalar

Tahoratni, jumladan, quyidagilar buzadi: hojatga chiqish (bavl yoki g'oit), shamol chiqishi, oldi yoki orqa yo'ldan biror narsa chiqishi, chuqur (yotgan holda) uxlash, hushdan ketish yoki mastlik. Hanafiy mazhabida tanadan oqib chiqadigan qon yoki yiring, hamda og'iz to'la qusish ham tahoratni buzadi. (Bu masalalarda mazhablar orasida ayrim farqlar mavjud.)

Gʻusl qachon farz boʻladi

Gʻusl — butun tanani yuvib, katta hadasdan (janobatdan) poklanish. Gʻusl quyidagi hollarda farz bo'ladi: janobat (jinsiy yaqinlik yoki maniy chiqishi), hayz (oybosh)ning tugashi va nifos (tug'ruqdan keyingi qon)ning to'xtashi. Bulardan tashqari, juma va hayit namozlari oldidan, ehromga kirishda va Arafa kunida gʻusl qilish — mustahab (tavsiya etilgan) amaldir.

Gʻuslning farzlari

Hanafiy mazhabida gʻuslning farzlari uchta: 1) og'izni chayish (madmada); 2) burunga suv tortib tozalash (istinshoq); 3) butun badanni, bironta quruq joy qolmaydigan qilib, yuvish. (Shofe'iy mazhabida esa niyat va butun badanni yuvish farz sanaladi; og'iz va burunni yuvish sunnat.) Gʻusldan so'ng alohida tahorat olish shart emas — gʻuslning o'zi tahorat o'rnini bosadi.

Tayammum: suv boʻlmaganda

Suv topilmaganda yoki kasallik tufayli suvdan foydalanib bo'lmaganda, tahorat yoki gʻusl o'rniga tayammum olinadi. Uning asosi ham Moida surasi 6-oyatida keltirilgan. Tayammumda pok tuproq (yer, qum yoki toshga o'xshash yer jinsi)ga qo'llar urib, avval yuzga, so'ng ikki qo'lga mas'h tortiladi. Suv muyassar bo'lgach yoki uzr ko'tarilgach, tayammum o'z kuchini yo'qotadi va qaytadan tahorat/gʻusl olinadi.

Eslatma

Ushbu matn — asosan hanafiy mazhabi bo'yicha umumiy diniy ma'lumot bo'lib, barcha xususiy holatlarni qamrab olmaydi. Mazhablar orasida ayrim farqlar mavjud. Aniq va shaxsiy masalalarda ishonchli diniy manba, mahalla imomi yoki malakali olimga murojaat qilish tavsiya etiladi.