O‘zbekistonda HUMO stablecoin piloti boshlandi: somga 1:1 bog‘langan token 20 dan ortiq savdo nuqtasida sinovdan o‘tadi

2026-yil 7-sentabr kuni O‘zbekiston Perspektivali loyihalar milliy agentligi (NAPP) HUMO stablecoinini chiqaruvchi Humo Digital kompaniyasini pilot loyihani o‘tkazish uchun ro‘yxatdan o‘tkazganini e’lon qildi. Sinov doirasida token to‘lovlarda ishlatiladi.

HUMO 1 token = 1 so‘m nisbatida bog‘langan va davlat qimmatli qog‘ozlari bilan to‘liq ta’minlanadi. Pilotda 20 dan ortiq mahalliy savdo nuqtasi tovar va xizmatlar uchun HUMO bilan to‘lovni qabul qilishga rozilik bergan.

Sinov qanday tashkil etilgan

Pilotning asosiy muddati — 12 oy, uzaytirilgan holda maksimal muddat uch yilgacha belgilangan. Sinov davomida tokenning uch bosqichi tekshiriladi: emissiya (chiqarish), muomala va qaytarib sotib olish (redemption).

• Token: HUMO, 1:1 so‘mga bog‘langan
• Ta’minot: davlat qimmatli qog‘ozlari
• Emitent: Humo Digital
• Ishtirokchi savdo nuqtalari: 20 dan ortiq
• Muddat: 12 oy (maksimal 3 yilgacha)
• Sherik: Asterium — litsenziyalangan kripto-birja

Regulyator nimani baholaydi

NAPP ma’lumotiga ko‘ra, sinov davomida regulyatorlar bir necha yo‘nalishni kuzatadi: ta’minotning yetarliligi, kiberxavfsizlik, iste’molchi huquqlarini himoya qilish, jinoiy yo‘l bilan olingan daromadlarni legallashtirishga qarshi kurash talablari hamda moliyaviy va narx barqarorligi bilan bog‘liq risklar.

Boshqacha aytganda, pilotning maqsadi — tokenni ommaviy joriy etish emas, balki uning texnik va huquqiy jihatdan ishlashini cheklangan doirada tekshirish.

Kontekst: raqamli aktivlar bo‘yicha siyosat

O‘zbekiston so‘nggi yillarda raqamli aktivlar bo‘yicha alohida huquqiy rejim shakllantirmoqda. Kripto-birjalar litsenziyalash tartibiga o‘tkazilgan, savdo faqat ro‘yxatdan o‘tgan platformalar orqali amalga oshiriladi va operatorlar uchun hisobot talablari joriy etilgan.

2026-yil davomida bu yo‘nalish yana bir yirik tashabbus bilan kesishdi: Toshkent xalqaro moliya markazi (TIFC) tashkil etildi. Markaz ingliz huquqiga asoslangan maxsus rejim, o‘z tijorat sudi va soliq imtiyozlarini nazarda tutadi; 10-sentabr kuni uning boshqaruvchisi etib Saida Mirziyoyeva tayinlandi.

Stablecoin nima va u nega davlatlarni qiziqtiradi

Stablecoin — qiymati biror aktivga (odatda milliy valyutaga yoki davlat obligatsiyalariga) bog‘langan raqamli token. Ular kurs tebranishini kamaytirish orqali kundalik to‘lovlarda foydalanishni osonlashtirishi mumkin.

Davlat qimmatli qog‘ozlari bilan ta’minlangan model esa ikki tomonlama vazifani bajaradi: bir tomondan tokenga ta’minot beradi, ikkinchi tomondan davlat qarz qog‘ozlariga qo‘shimcha talab yaratadi. Ayni shu sababli xalqaro moliya institutlari bunday tizimlarni likvidlik va ta’minot shaffofligi nuqtai nazaridan diqqat bilan kuzatadi.

Diaspora uchun nima ahamiyatga ega

AQShda va boshqa davlatlarda yashovchi o‘zbekistonliklar uchun eng amaliy savol — bunday vositalar chegara orqali pul o‘tkazmalari narxiga ta’sir qiladimi. Hozircha pilot faqat ichki to‘lovlarga mo‘ljallangan va transchegaraviy o‘tkazmalar uning doirasiga kiritilmagan.

2026-yilning birinchi choragida O‘zbekistonga chegara orqali 3,8 mlrd dollar pul o‘tkazmasi kelgan. Bu oqimning asosiy qismi an’anaviy bank va to‘lov tizimlari orqali amalga oshiriladi.

Nimalar hali noaniq

Pilot rejim nima uchun tanlandi

Regulyativ pilot (ba’zan “regulyativ qumloq” — regulatory sandbox deb ataladi) — yangi moliyaviy mahsulotni cheklangan doirada, maxsus nazorat ostida sinovdan o‘tkazish tartibi. Bu yondashuv so‘nggi o‘n yilda ko‘plab davlatlarda qo‘llanmoqda.

Uning asosiy mantiqi shundan iborat: yangi mahsulot amaldagi qonunchilikning barcha talablariga to‘liq mos kelmasligi mumkin, ammo uni butunlay taqiqlash o‘rniga chegaralangan sharoitda sinash regulyatorga real ma’lumot beradi.

HUMO holatida cheklovlar aniq belgilangan: ishtirokchi savdo nuqtalari soni 20 dan sal ortiq, muddat 12 oy, emitent esa alohida ro‘yxatdan o‘tkazilgan.

Ta’minot masalasi

Stablecoinlarning barqarorligi ta’minot sifatiga bog‘liq. Xalqaro amaliyotda ta’minot turlari farqlanadi: naqd pul va qisqa muddatli davlat obligatsiyalari eng likvid hisoblanadi; korporativ qog‘ozlar yoki boshqa kripto-aktivlar esa yuqoriroq riskka ega.

HUMO davlat qimmatli qog‘ozlari bilan ta’minlanadi. Bu model ta’minotning likvidligi nuqtai nazaridan nisbatan konservativ hisoblanadi, ammo u tokenning barqarorligini davlat qarz bozorining holatiga bog‘lab qo‘yadi.

Regulyatorlar sinov davomida ta’minotning yetarliligini kuzatishini e’lon qilgan — ya’ni muomaladagi tokenlar hajmi ularni qoplovchi aktivlar qiymatidan oshib ketmasligini tekshirish nazarda tutiladi.

To‘lov tizimlari konteksti

O‘zbekistonda kartali to‘lovlar va mobil ilovalar orqali hisob-kitob so‘nggi yillarda tez kengaydi. “Humo” nomi mamlakatdagi milliy to‘lov tizimlaridan biriga ham tegishli; u bank kartalarini xizmat ko‘rsatish infratuzilmasini boshqaradi.

Markaziy bank shu bilan birga yagona QR-to‘lov tizimini xalqaro to‘lov ekotizimlari bilan integratsiya qilish imkoniyatlarini muhokama qilmoqda. Bu yo‘nalish chet ellik mehmonlarning O‘zbekistonda o‘z ilovalari orqali to‘lov qilishi va o‘zbekistonliklarning chet elda shunday xizmatdan foydalanishini nazarda tutadi.

Xavflar ro‘yxati

• Ta’minotning yetarliligi va uni tekshirish tartibi
• Kiberxavfsizlik va kalitlarni saqlash
• Iste’molchi huquqlarini himoya qilish — tokenni qaytarib sotib olish kafolati
• Jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi talablar (AML)
• Moliyaviy barqarorlik: bank depozitlaridan tokenga ko‘chish ehtimoli

Oxirgi nuqta xalqaro muhokamalarda alohida ajratib ko‘rsatiladi: agar stablecoin keng tarqalsa, aholi mablag‘ining bir qismi bank depozitlaridan tokenga o‘tishi va bu bank sektorining resurs bazasiga ta’sir qilishi mumkin.

Keyingi bosqichlar

Sinov yakunida regulyator hisobot tayyorlashi va uning asosida token bo‘yicha doimiy huquqiy rejim belgilanishi kutilmoqda. Hozircha bunday hujjatning muddati e’lon qilinmagan.

Mintaqadagi boshqa tajribalar

Markaziy Osiyoda raqamli to‘lov vositalari bo‘yicha bir nechta yo‘nalish rivojlanmoqda. Qozog‘iston yagona milliy QR-tizimini ishga tushirdi va 11 ta davlat bilan transchegaraviy QR-to‘lovlarni joriy etish ustida ishlamoqda; ro‘yxatda O‘zbekiston, Xitoy, Hindiston, BAA va Qirg‘iziston bor.

Bundan tashqari, mintaqa markaziy banklari raqamli milliy valyuta (CBDC) loyihalarini turli bosqichlarda sinovdan o‘tkazmoqda. Stablecoin va CBDC bir-biridan farq qiladi: birinchisi xususiy emitent tomonidan chiqariladi va aktiv bilan ta’minlanadi, ikkinchisi esa markaziy bankning o‘z majburiyati hisoblanadi.

Toshkent moliya markazi bilan bog‘liqlik

Toshkent xalqaro moliya markazi (TIFC) to‘g‘risidagi konstitutsiyaviy qonun 2026-yil iyulida imzolangan edi. Markaz ingliz huquqiga asoslangan maxsus rejimni, mustaqil tijorat sudini va uzoq muddatli soliq imtiyozlarini nazarda tutadi.

E’lon qilingan shartlarga ko‘ra, malakali ishtirokchilar moliyaviy xizmatlardan olinadigan daromad bo‘yicha daromad va ijtimoiy soliqdan 2076-yilning 1-yanvarigacha ozod etilishi mumkin. Markazda ko‘p valyutali operatsiyalar va kripto-ayirboshlashga ruxsat berilishi ham muhokama qilingan.

10-sentabr kuni markaz boshqaruvchisi etib Prezident Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva tayinlandi.

Pilot natijalari bo‘yicha hisobot muddati, tokenni keng muomalaga chiqarish shartlari va soliq rejimi rasmiy hujjatlarda to‘liq belgilanmagan. Sinov yakunlanmaguncha HUMO cheklangan doiradagi eksperiment bo‘lib qoladi.