Jahon ko‘chmanchilar o‘yinlari yakunlandi: 113 davlat, 3 000 sportchi, Qozog‘iston medallar bo‘yicha yetakchi

2026-yil 31-avgustdan 6-sentabrgacha Qirg‘izistonda oltinchi Jahon ko‘chmanchilar o‘yinlari bo‘lib o‘tdi. Ochilish marosimi 31-avgust kuni Bishkekda, yopilish marosimi esa 6-sentabr kuni Issiqko‘l sohilidagi Cho‘lponota shahrida o‘tkazildi. Musobaqada 113 ta davlatdan taxminan 3 000 nafar sportchi ishtirok etdi — bu ko‘rsatkich o‘yinlar tarixidagi eng yuqori raqam hisoblanadi.

Medallar taqsimoti

Qozog‘iston umumjamoa hisobida yetakchilikni qo‘lga kiritdi. The Astana Times ma’lumotiga ko‘ra, 4-sentabr holatiga ko‘ra Qozog‘iston 55 ta medalga ega edi: 25 ta oltin, 13 ta kumush va 17 ta bronza. Mezbon Qirg‘iziston 58 ta medal (23 oltin, 24 kumush, 11 bronza) bilan ikkinchi, Rossiya esa 23 ta medal (4 oltin, 6 kumush, 13 bronza) bilan uchinchi o‘rinni egalladi.

• Sana: 31-avgust – 6-sentabr 2026
• Mezbon: Qirg‘iziston (Bishkek, Cho‘lponota)
• Davlatlar: 113 ta
• Sportchilar: ~3 000 nafar
• Qozog‘iston: 55 medal (25 oltin, 13 kumush, 17 bronza)
• Qirg‘iziston: 58 medal (23 oltin, 24 kumush, 11 bronza)
• Rossiya: 23 medal (4 oltin, 6 kumush, 13 bronza)
• Bosqich tartib raqami: 6-chi

Qaysi sport turlari

Musobaqa dasturiga ko‘chmanchi xalqlarning an’anaviy sport turlari kiritilgan. Ular orasida ko‘kbo‘ri (otda o‘ynaladigan jamoaviy o‘yin), audaryspaq (otda kurash), qozoq kurashi, alish, bilak kurashi, sambo, arqon tortish, an’anaviy kamondan otish, ot poygasi va burgut bilan ov bor.

Qozog‘iston terma jamoasi uchun eng samarali yo‘nalish bilak kurashi bo‘ldi — bu turda jamoa 12 ta medal (7 oltin, 4 kumush, 1 bronza) qo‘lga kiritdi.

Ajralib turgan sportchilar

Sirim Izbasarov audaryspaqning 100 kilogrammgacha vazn toifasida g‘olib chiqib, o‘yinlar tarixidagi uchinchi chempionlik unvonini qo‘lga kiritdi. Darin O‘tkelbay 90 kilogramm toifasida oltin medalni qo‘lga oldi.

Burgut bilan ov turida Serikbolsin Jalg‘asuli va uning “Jebe” laqabli qushi birinchi o‘rinni egalladi. Kamondan otishda Ayash Qabdollayeva va Asemgul G‘alimjanova oltin medallarni qo‘lga kiritdi. Qozog‘iston shuningdek 300 kilometrlik uzoq masofaga ot poygasi — jo‘riqda g‘olib chiqdi; poyga to‘rt kun davom etdi.

Ostonada taqdirlash

11-sentabr kuni Ostonada oltinchi Jahon ko‘chmanchilar o‘yinlari g‘oliblari va medal sohiblarini taqdirlash marosimi o‘tkazildi. Marosimda Qozog‘iston Prezidenti Qasim-Jomart Toqayev qatnashdi.

Toqayev mamlakat yirik xalqaro sport tadbirlariga mezbonlik qilish bo‘yicha rolini kengaytirayotganini qayd etdi: kelgusi yilda Ostonada yettita jahon chempionati o‘tkaziladi, Olmaota esa 2029-yilda X Osiyo qishki o‘yinlariga mezbonlik qiladi. Shu marosimda u oktabr oyida mamlakat oldida turgan maqsad va ustuvorliklar bo‘yicha xalqqa murojaat qilishini e’lon qildi.

O‘yinlar tarixi

Jahon ko‘chmanchilar o‘yinlari birinchi marta 2014-yilda Qirg‘izistonning Cho‘lponota shahrida o‘tkazilgan. Keyingi bosqichlar 2016 va 2018-yillarda ham Qirg‘izistonda bo‘lib o‘tdi. 2022-yilda o‘yinlar Turkiyaning Izniq shahrida, 2024-yilda esa Qozog‘istonning Ostona shahrida tashkil etildi.

Musobaqaning maqsadi — ko‘chmanchi tsivilizatsiyalarning an’anaviy sport turlari va madaniy merosini saqlash hamda targ‘ib qilish. Tadbir doirasida etno-qishloqlar, hunarmandchilik ko‘rgazmalari va folklor dasturlari ham tashkil etiladi.

Mintaqa uchun ahamiyati

Qirg‘iziston uchun o‘yinlar turizm mavsumining cho‘qqisiga to‘g‘ri keldi: Issiqko‘l mintaqasi mamlakatning asosiy dam olish hududi hisoblanadi. Tadbir shu bilan birga mamlakat uchun xalqaro tanilish vositasi sifatida taqdim etildi.

2026-yilning shu haftasida Qirg‘iziston yana bir yirik xalqaro tadbirga mezbonlik qildi: 31-avgust va 1-sentabr kunlari Bishkekda Shanxay hamkorlik tashkiloti sammiti o‘tkazildi. Ya’ni bir hafta ichida poytaxtda ham sport, ham siyosiy tadbirlar jamlandi.

Kontekst

Sport turlari haqida

Ko‘kbo‘ri — otda o‘ynaladigan jamoaviy o‘yin bo‘lib, unda chavandozlar echki yoki qo‘zi tanasini raqib darvozasiga tashlashga harakat qiladi. O‘yin Markaziy Osiyoda turli nomlar bilan yuritiladi: Qirg‘izistonda ko‘kbo‘ri, Qozog‘istonda ko‘kpar, O‘zbekistonda uloq yoki ko‘pkari, Afg‘onistonda bo‘zkashi. 2017-yilda ko‘kbo‘ri YuNESKOning nomoddiy madaniy meros ro‘yxatiga kiritilgan.

Audaryspaq — otda o‘tirgan holda raqibni egardan ag‘darishga qaratilgan kurash turi. Qozoq kurashi — milliy kurash; alish — belbog‘li kurash turi bo‘lib, u turkiy xalqlar orasida keng tarqalgan.

Burgut bilan ov — ko‘chmanchi xalqlarning eng qadimiy an’analaridan biri. Musobaqada qushning chaqiriqqa javob berishi, nishonni topishi va ov mahoratiga baho beriladi. Bu an’ana ham YuNESKO ro‘yxatiga kiritilgan.

Jo‘riq — uzoq masofaga ot poygasi. 2026-yilgi o‘yinlarda masofa 300 kilometrni tashkil etdi va poyga to‘rt kun davom etdi.

O‘yinlarning tashkiliy tarixi

Jahon ko‘chmanchilar o‘yinlari birinchi marta 2014-yilda Qirg‘izistonning Issiqko‘l sohilidagi Cho‘lponota shahrida o‘tkazilgan. Dastlabki bosqichda 19 ta davlatdan sportchilar qatnashgan edi.

Keyingi bosqichlar 2016 va 2018-yillarda ham Qirg‘izistonda bo‘lib o‘tdi. 2022-yilda o‘yinlar birinchi marta mamlakat tashqarisida — Turkiyaning Izniq shahrida tashkil etildi. 2024-yilda esa musobaqaga Qozog‘istonning poytaxti Ostona mezbonlik qildi.

2026-yilgi oltinchi bosqich yana Qirg‘izistonga qaytdi va ishtirokchilar soni bo‘yicha rekord o‘rnatdi: 113 ta davlatdan taxminan 3 000 nafar sportchi.

Turizm va iqtisodiy jihat

O‘yinlar Qirg‘iziston uchun turizm mavsumining cho‘qqisiga to‘g‘ri keldi. Issiqko‘l mintaqasi mamlakatning asosiy dam olish hududi hisoblanadi; yozgi mavsumda bu yerga qo‘shni davlatlardan minglab sayyoh keladi.

Tadbir doirasida etno-qishloqlar tashkil etiladi: an’anaviy o‘tovlar tiklanadi, hunarmandchilik ko‘rgazmalari, milliy taomlar va folklor dasturlari namoyish etiladi. Bu qism musobaqaning madaniy dasturini tashkil qiladi.

2026-yilning shu haftasida Qirg‘iziston yana bir yirik xalqaro tadbirga mezbonlik qildi: 31-avgust va 1-sentabr kunlari Bishkekda Shanxay hamkorlik tashkiloti sammiti o‘tkazildi.

Medal jadvalidagi holat

4-sentabr holatiga ko‘ra Qozog‘iston 55 ta medal — 25 oltin, 13 kumush va 17 bronza bilan umumjamoa hisobida yetakchilik qilardi. Mezbon Qirg‘iziston medallarning umumiy soni bo‘yicha oldinda edi: 58 ta medal, shu jumladan 23 oltin, 24 kumush va 11 bronza.

Rossiya 23 ta medal (4 oltin, 6 kumush, 13 bronza) bilan uchinchi o‘rinni egalladi. Yakuniy medal jadvali yopilish marosimidan keyin rasmiylashtiriladi; 4-sentabr holatida sportchilar yana 11 ta sport turida musobaqalashishi kutilayotgan edi.

Qozog‘iston uchun eng samarali yo‘nalish bilak kurashi bo‘ldi: bu turda jamoa 12 ta medal — 7 oltin, 4 kumush va 1 bronza qo‘lga kiritdi.

Ostonadagi taqdirlash

11-sentabr kuni Ostonada oltinchi Jahon ko‘chmanchilar o‘yinlari g‘oliblari va medal sohiblarini taqdirlash marosimi o‘tkazildi. Marosimda Qozog‘iston Prezidenti Qasim-Jomart Toqayev qatnashdi.

Toqayev mamlakat yirik xalqaro sport tadbirlariga mezbonlik qilish bo‘yicha rolini kengaytirayotganini qayd etdi: kelgusi yilda Ostonada yettita jahon chempionati o‘tkaziladi, Olmaota esa 2029-yilda X Osiyo qishki o‘yinlariga mezbonlik qiladi.

Shu marosimda Prezident oktabr oyida mamlakat oldida turgan maqsad va ustuvorliklar bo‘yicha xalqqa murojaat qilishini e’lon qildi.

Ko‘kbo‘ri — Markaziy Osiyoda keng tarqalgan an’anaviy o‘yin bo‘lib, u turli davlatlarda turlicha nomlanadi: Qirg‘izistonda ko‘kbo‘ri, Qozog‘istonda ko‘kpar, O‘zbekistonda ulоq yoki ko‘pkari, Afg‘onistonda bo‘zkashi. 2017-yilda ko‘kbo‘ri YuNESKOning nomoddiy madaniy meros ro‘yxatiga kiritilgan.

Rasmiy yakuniy medal jadvali va keyingi bosqich mezboni bo‘yicha to‘liq ma’lumot tashkilotchilar tomonidan alohida e’lon qilinishi kutilmoqda.