O‘zbekiston–YeI: EPCA 1-martdan kuchga kirdi, GSP+ qoidalari 2027-yildan o‘zgaradi

O‘zbekiston va Yevropa Ittifoqi o‘rtasidagi munosabatlar 2026-yilda yangi huquqiy asosga o‘tdi. Kengaytirilgan sheriklik va hamkorlik bitimi (EPCA) 2026-yil 1-martdan vaqtinchalik qo‘llanila boshladi.

Bitim qanday imzolandi

Hujjat 2025-yil 24-oktabrda Bryusselda imzolangan. O‘zbekiston tomonidan tashqi ishlar vaziri Baxtiyor Saidov, Yevropa Ittifoqi tomonidan Oliy vakil Kaya Kallas imzo qo‘ygan.

EPCA 1996-yilda imzolangan Sheriklik va hamkorlik bitimi (PCA) o‘rnini egalladi. Yangi hujjat 9 bo‘lim, 356 modda va 14 ilova dan iborat.

Savdo raqamlarda

• YeI–O‘zbekiston savdosi (2024): qariyb 4,8 mlrd yevro
• YeIning O‘zbekiston tashqi savdosidagi ulushi (2024): 10,4%
• YeI bilan tovar savdosi 2020-yildan beri deyarli ikki barobar oshgan
• GSP+ imtiyozlaridan foydalanish darajasi (2024): 92,2%
• EPCA imzolangan sana: 24.10.2025, Bryussel
• Vaqtinchalik qo‘llanish boshlangan sana: 01.03.2026
• Hujjat hajmi: 9 bo‘lim, 356 modda, 14 ilova

GSP+ nima va nima o‘zgaradi

O‘zbekiston 2021-yildan beri Yevropa Ittifoqining GSP+ — barqaror rivojlanish uchun maxsus rag‘batlantirish tartibi — benefitsiari hisoblanadi. Tizim mamlakatga YeI bozoriga imtiyozli kirish beradi.

The Times of Central Asia ma’lumotiga ko‘ra, GSP+ hozirda 27 ta xalqaro konvensiyani ratifikatsiya qilish va bajarishni talab qiladi. Yangi qoidalarda bu son 32 taga oshadi.

Yangi GSP qoidalari 2027-yil yanvaridan kuchga kiradi. Maqomni saqlab qolish uchun qayta ariza berish muddati — 2028-yil oxiri.

Mintaqadagi holat

Markaziy Osiyoda GSP+ maqomiga ega ikki davlat bor: O‘zbekiston va Qirg‘iziston. Tojikiston standart GSP tizimidan foydalanadi. Qozog‘iston va Turkmaniston yuqori-o‘rta daromadli iqtisodiyotlar sifatida tizimdan chiqarilgan.

YeI baholari

The Times of Central Asia yozishicha, Yevropa Ittifoqining o‘z hisobotida mediaerkinligi, fuqarolik jamiyati va sud mustaqilligi bo‘yicha orqaga ketish qayd etilgan; ayni paytda mehnat standartlari hamda ayollar va bolalar himoyasi yo‘nalishidagi taraqqiyot tan olingan.

Yevropa parlamenti 2026-yil mayida O‘zbekistonga oid rezolyutsiya qabul qilgan edi.

Rasmiy bayonot

Kengaytirilgan hamkorlik va sheriklik bitimi O‘zbekiston va Yevropa Ittifoqiga fuqarolarimiz manfaati yo‘lida birga ishlash uchun asos yaratadi. Bu — allaqachon kuchli bo‘lgan sherikliklarni mustahkamlash vaqti.

— Ursula fon der Lyayen, Yevropa Komissiyasi prezidenti (EPCA imzolanishi munosabati bilan, 24.10.2025)

Yevropa Komissiyasi bayonotida bitim O‘zbekistonning Jahon savdo tashkilotiga (JST) a’zolikka kirish jarayonidagi muhim bosqich ekani qayd etilgan.

Mintaqaviy kontekst

EPCA 2025-yil aprelida Samarqandda o‘tkazilgan YeI–Markaziy Osiyo sammiti natijalari asosida quriladi. O‘sha sammitda Bryussel mintaqa infratuzilmasi uchun 12 mlrd yevrolik «Global Gateway» paketini e’lon qilgan edi.

Bitimda mintaqaviy bog‘lanish, shu jumladan Transkaspiy transport yo‘lagi hamda raqamli va barqaror transport yo‘nalishidagi hamkorlik nazarda tutilgan.

Manba haqida

Ushbu hisobotdagi GSP+ va YeI baholariga oid ma’lumotlar The Times of Central Asia nashrida 2026-yil 14-sentabrda chop etilgan maqoladan olingan; uning muallifi — O‘zbekiston davlat jahon tillari universitetining 2026-yilgi siyosatshunoslik bitiruvchisi Aqidaxon Samatova.