Kadrlar tayyorlash milliy dasturi va “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun (1997): O‘zbekiston ta’lim islohoti

Mustaqillikdan keyin O‘zbekiston o‘z ta’lim tizimini sovet merosidan tubdan isloh qilishga kirishdi. Bu islohotning huquqiy asosi 1997-yilda yaratildi. Quyida 1997-yilgi ta’lim islohotining asosiy hujjatlari, tuzilmasi va keyingi taqdiri aniq sanalar va faktlar bilan, manbalar asosida bayon etiladi.

1997-yil 29-avgust: ikki asosiy hujjat

1997-yil 29-avgustda O‘zbekiston Oliy Majlisi bir kunda ikki muhim hujjatni qabul qildi: “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun (464-I son) va Kadrlar tayyorlash milliy dasturi (463-I son). Bu hujjatlar mamlakatning yangi, mustaqil ta’lim siyosatining poydevorini tashkil etdi va ta’limni ijtimoiy taraqqiyotning ustuvor sohasi deb e’lon qildi.

Uzluksiz ta’lim tizimi

Milliy dastur uzluksiz ta’lim modelini joriy etdi. Unga ko‘ra tizim yetti bo‘g‘inni o‘z ichiga oldi: maktabgacha ta’lim; umumiy o‘rta ta’lim; o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi; oliy ta’lim; oliy o‘quv yurtidan keyingi ta’lim; kadrlarni qayta tayyorlash va malaka oshirish; hamda maktabdan tashqari ta’lim.

Reklama

To‘qqiz ortiq uch: 12 yillik ta’lim

Islohotning markaziy yangiligi — majburiy ta’limni 12 yilga uzaytirish edi: 9 yillik umumiy o‘rta ta’lim ustiga uch yillik o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi qo‘shildi. Shu maqsadda o‘quvchilar 9-sinfdan so‘ng ikki yangi turdagi muassasada — akademik litsey yoki kasb-hunar kollejida o‘qishni davom ettiradigan bo‘ldi. Oliy ta’lim esa bakalavriat va magistratura — ikki bosqichli tizimga o‘tkazildi.

Dasturning bosqichlari

Kadrlar tayyorlash milliy dasturi bosqichma-bosqich amalga oshirishga mo‘ljallangan edi. Birinchi bosqich (1997–2001) yangi uzluksiz ta’lim tizimining huquqiy va moddiy poydevorini yaratishga, jumladan akademik litseylar va kasb-hunar kollejlarini tashkil etishga qaratildi. Keyingi bosqichlarda tizim to‘liq joriy etildi va takomillashtirildi; 2004–2009-yillarda umumiy o‘rta ta’limni rivojlantirish bo‘yicha alohida davlat dasturi amalga oshirildi.

Konstitutsiyaviy asos

Islohot O‘zbekiston Konstitutsiyasiga tayanardi: Konstitutsiyaning 41-moddasi bepul umumiy o‘rta ta’lim davlat nazoratida bo‘lishini kafolatladi; “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun esa jins, til, yosh, irq, millat, e’tiqod yoki ijtimoiy kelib chiqishidan qat’i nazar ta’lim olishda teng huquqni ta’minlashni belgilab berdi.

Keyingi taqdiri

1997-yilgi tizim O‘zbekiston ta’limining yigirma yildan ortiq asosi bo‘lib qoldi. Keyinchalik, 2017-yildan boshlab, majburiy uch yillik kollej bosqichi qayta ko‘rib chiqildi: kasb-hunar kollejlarida o‘qish majburiy bo‘lmay qoldi va umumiy o‘rta ta’lim 11 yillik maktab tizimiga qaytarildi. 2020-yil 23-sentabrda esa “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun yangi tahrirda (O‘RQ-637 son) qabul qilindi va 1997-yilgi qonun o‘rnini egalladi.