Toshkentda Markaziy Osiyo ayol jurnalistlari konferensiyasi: 2029-yilgacha mo‘ljallangan mintaqaviy dastur muhokamasi

Toshkentda 14–15-sentabr kunlari Markaziy Osiyo ayol media mutaxassislarining ikkinchi xalqaro konferensiyasi bo‘lib o‘tdi. Tadbir “Mintaqaviy birdamlik, raqamli xavfsizlik va jurnalistika uchun inklyuziv kelajak” mavzusida tashkil etildi.

Konferensiyaga Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Turkmaniston va O‘zbekistondan 100 dan ortiq ayol jurnalist, muharrir, media menejer, raqamli kontent yaratuvchi, bloger, xalqaro ekspert va huquq himoyachisi to‘plandi.

2026–2029 dasturi

Ishtirokchilar 2026–2029-yillarga mo‘ljallangan mintaqaviy dasturni muhokama qildi. Dastur o‘zaro yordam va tajriba almashinuvini, shuningdek jurnalistikaga qarshi tahdidlarga muvofiqlashtirilgan javob qaytarish mexanizmini nazarda tutadi.

Raqamli xavfsizlik — markaziy mavzu

Dasturning asosiy qismi raqamli xavfsizlikka bag‘ishlandi. Kun tartibiga onlayn ta’qib (harassment) va dipfeyklar yordamida dezinformatsiya tarqatish masalalari kiritildi.

Alohida sessiyalarda jurnalistlarga psixologik bosimning ta’siri, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish hamda raqamli hujum paytida tahririyat tizimlarini muhofaza qilish usullari ko‘rib chiqildi.

• Sana: 14–15-sentabr, 2026
• Joy: Toshkent, O‘zbekiston
• Ishtirokchilar: 100 dan ortiq, besh davlatdan
• Dastur muddati: 2026–2029
• Asosiy yo‘nalishlar: raqamli xavfsizlik, dipfeyklar, kasbiy charchoq, transchegaraviy jurnalistika

Gender-sezgir jurnalistika bo‘yicha qo‘llanma

Ishtirokchilar Markaziy Osiyo tahririyatlari uchun mo‘ljallangan gender-sezgir jurnalistika bo‘yicha mintaqaviy qo‘llanma ishlab chiqishni rejalashtirdi. Hujjat gender bilan bog‘liq mavzularni professional, mas’uliyatli va muvozanatli yoritish bo‘yicha amaliy tavsiyalarni o‘z ichiga olishi kutilmoqda.

Boshqa muhokama mavzulari

Dasturga media boshqaruvidagi ayollar, kasbiy charchoq va bardoshlilik, shuningdek transchegaraviy jurnalistika va iqlim mavzusidagi tashabbuslar bo‘yicha sessiyalar kiritildi.

Transchegaraviy jurnalistika Markaziy Osiyo uchun amaliy ahamiyatga ega yo‘nalish hisoblanadi: suv taqsimoti, migratsiya, chegara masalalari va iqlim o‘zgarishi bir davlat doirasida to‘liq yoritilishi qiyin bo‘lgan mavzular qatoriga kiradi.

Kasbdagi gender nomutanosibligi

Konferensiya bilan bir kunda The Times of Central Asia nashri O‘zbekistonda muhandislik kasbidagi ayollar ulushi past bo‘lib qolayotgani haqidagi tadqiqotni e’lon qildi. Unda keltirilgan misollardan birida energetika kollejiga qabul qilingan 100 dan ortiq talabaning atigi 16 tasi ayol bo‘lgani qayd etilgan.

Bunday ma’lumotlar mintaqada kasbiy segregatsiya — ya’ni ayollar va erkaklarning turli sohalarga taqsimlanishi — muhokamasining bir qismini tashkil etadi.

Kontekst

Markaziy Osiyoda media sohasi so‘nggi yillarda raqamli platformalarga ko‘chib o‘tdi. Bu bir tomondan auditoriyani kengaytirdi, ikkinchi tomondan jurnalistlarni onlayn ta’qib va shaxsiy ma’lumotlar oshkor qilinishi kabi yangi xavflarga duch qildi.

Dipfeyklar va dezinformatsiya

Dipfeyk — sun’iy intellekt yordamida yaratilgan soxta video yoki audio material. Unda real shaxsning qiyofasi va ovozi u aytmagan so‘zlarni aytayotgan holatda ko‘rsatiladi.

So‘nggi yillarda bunday materiallarni yaratish texnologiyasi arzonlashdi va ommalashdi. Jurnalistlar uchun bu ikki tomonlama muammo tug‘diradi: bir tomondan, ular o‘zlari soxta materiallarning qurboniga aylanishi mumkin; ikkinchi tomondan, tarqalayotgan materiallarning haqiqiyligini tekshirish zarurati oshadi.

Konferensiya dasturida aynan shu ikki jihat — shaxsiy himoya va faktlarni tekshirish usullari — muhokama qilindi.

Onlayn ta’qib

Xalqaro tadqiqotlarda ayol jurnalistlar onlayn ta’qibga erkak hamkasblariga nisbatan ko‘proq duch kelishi qayd etiladi. Ta’qib ko‘pincha kasbiy tanqid emas, shaxsga qaratilgan bo‘ladi.

Uning oqibatlari orasida o‘z-o‘zini senzura qilish, ayrim mavzulardan voz kechish va kasbni tark etish holatlari ko‘rsatiladi.

Konferensiyada psixologik bosim va kasbiy charchoq (burnout) masalalariga alohida sessiyalar ajratildi.

Raqamli xavfsizlik amaliyoti

Tahririyatlar uchun raqamli xavfsizlik odatda bir nechta amaliy qadamdan iborat bo‘ladi: ikki bosqichli autentifikatsiya, shifrlangan aloqa kanallari, manba ma’lumotlarini alohida saqlash va zaxira nusxalar tizimi.

Hujum yuz berganda esa oldindan tayyorlangan harakat rejasi talab etiladi: kimga murojaat qilish, qaysi hisoblarni bloklash va auditoriyaga qanday xabar berish.

Transchegaraviy jurnalistika

Markaziy Osiyo uchun transchegaraviy jurnalistika amaliy ahamiyatga ega yo‘nalish hisoblanadi. Suv taqsimoti, migratsiya, chegara masalalari va iqlim o‘zgarishi bir davlat doirasida to‘liq yoritilishi qiyin bo‘lgan mavzular qatoriga kiradi.

Masalan, Amudaryo bo‘yicha 2025-yil oktabridan 2026-yil oktabrigacha bo‘lgan davr uchun kelishilgan suv taqsimoti besh davlatning manfaatlariga taalluqli; uni bir mamlakat nuqtai nazaridan yoritish to‘liq manzara bermaydi.

Iqlim mavzusi ham shunday: xalqaro hisobotlarda mintaqadagi muzliklar hajmi o‘tgan asrga nisbatan taxminan 30 foizga kamaygani keltiriladi va bu barcha davlatlarga taalluqli.

Media boshqaruvidagi ayollar

Dastur tarkibiga media boshqaruvidagi ayollar mavzusi ham kiritildi. Xalqaro statistikada jurnalistika sohasida ishlaydigan ayollar ulushi yuqori bo‘lsa-da, rahbarlik lavozimlaridagi vakillik pastroq ekani qayd etiladi.

Bu tendensiya Markaziy Osiyoda ham kuzatiladi va u kengroq kasbiy segregatsiya muhokamasining bir qismi hisoblanadi.

Shu kuni The Times of Central Asia nashri O‘zbekistonda muhandislik kasbidagi ayollar ulushi past bo‘lib qolayotgani haqidagi tadqiqotni e’lon qildi. Unda oilaviy bosim, ishga qabul qilishdagi to‘siqlar va ish sharoitlari asosiy sabablar sifatida ko‘rsatilgan.

Toshkent maydoni

Konferensiyaning Toshkentda o‘tkazilishi shaharning mintaqaviy tadbirlar markazi sifatidagi rolini ko‘rsatadi. 2026-yil davomida poytaxtda bir qator xalqaro forum va yig‘ilishlar tashkil etildi.

Shu haftada shaharda O‘zbekiston–Yaponiya iqtisodiy hamkorlik qo‘mitalarining 18-yig‘ilishi ham bo‘lib o‘tdi; unga 130 dan ortiq yaponiyalik ishtirokchi qatnashdi.

Yakuniy hujjatlar

Konferensiya yakunlari bo‘yicha qabul qilingan hujjatlarning to‘liq matni va dasturni amalga oshirish mexanizmi alohida e’lon qilinishi kutilmoqda.

Gender-sezgir jurnalistika bo‘yicha mintaqaviy qo‘llanma ham tayyorlanishi rejalashtirilgan; uning nashr etilish muddati ko‘rsatilmagan.

Mintaqadagi media manzarasi

Markaziy Osiyo davlatlarida media tizimi turlicha rivojlangan. Umumiy tendensiya — auditoriyaning an’anaviy televidenie va gazetalardan ijtimoiy tarmoqlar va messenjerlarga ko‘chishi.

Telegram, YouTube va Instagram mintaqada eng ko‘p ishlatiladigan platformalar qatoriga kiradi. Ko‘plab tahririyatlar asosiy auditoriyasini aynan shu kanallarda to‘playdi.

Bu o‘zgarish jurnalistlar uchun yangi ko‘nikmalar talab qiladi: video montaj, qisqa format uchun matn tayyorlash va auditoriya bilan bevosita muloqot.

Diaspora media

Mintaqadan chiqqan jamoalar uchun media alohida rol o‘ynaydi. AQSh, Turkiya, Janubiy Koreya va Rossiyadagi o‘zbek, qozoq va qirg‘iz jamoalari uchun ona tilidagi kanallar axborot manbai vazifasini bajaradi.

Bunday kanallar ko‘pincha amaliy ma’lumot tarqatadi: hujjatlarni rasmiylashtirish, huquqiy yordam, jamoa tadbirlari. 2026-yil iyulida Sietlda o‘zbek diasporasining rasmiy ro‘yxatdan o‘tgan uyushmasi tashkil etildi.

Ishtirokchi davlatlar

Konferensiyaga beshta davlatdan — Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Turkmaniston va O‘zbekistondan vakillar keldi. Barcha besh davlatning bir maydonda yig‘ilishi mintaqaviy formatlar uchun nisbatan yangi amaliyot hisoblanadi.

So‘nggi yillarda mintaqada bunday formatlar soni ortdi: Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining maslahat uchrashuvlari, tashqi sheriklar bilan “C5+1” formatlari va sohaviy forumlar muntazam o‘tkazilmoqda.

Konferensiya yakunlari bo‘yicha qabul qilingan hujjatlarning to‘liq matni va dasturni amalga oshirish mexanizmi alohida e’lon qilinishi kutilmoqda.