O'zbek diasporasi Kanadada: yosh, ammo o'sib borayotgan jamoaning shakllanishi
Kanadadagi o'zbek jamoasi — asosan 1991-yilgi mustaqillikdan keyin shakllangan yosh diaspora, bunga Afg'onistondan kelgan etnik o'zbeklar oqimi ham qo'shilgan. Ushbu maqola jamoaning kelib chiqishi, asosiy oqimlari, o'rnashgan joylari va raqamlarini manbalarga asoslangan faktlar bilan bayon qiladi.
O'zbek diasporasining Rossiya, Turkiya yoki Saudiya Arabistonidagi jamoalaridan farqli o'laroq, Kanadadagi jamoa ancha yosh: u asosan 1991-yilda O'zbekiston mustaqillikka erishgandan keyin shakllana boshlagan. Sovet davrida O'zbekistondan Kanadaga ommaviy ko'chish amalda bo'lmagan — mamlakatlar o'rtasida erkin migratsiya yo'q edi. Kanadaning 2016-yilgi aholi ro'yxatiga ko'ra, o'zini o'zbek kelib chiqishli (Uzbek ancestry) deb belgilaganlar soni 3 920 kishini tashkil etgan. (Manba: Kanada statistika agentligi, 2016-yilgi aholi ro'yxati.)
Jamoaning ikki asosiy oqimi
Kanadadagi o'zbek jamoasi, asosan, ikki manbadan shakllangan. Birinchisi — mustaqil O'zbekistondan kelgan muhojirlar: malakali mutaxassislar, talabalar va iqtisodiy immigrantlar. Ikkinchisi — Afg'onistondan kelgan etnik o'zbeklar, ular ko'pincha qochqin (refugee) maqomida kelgan. Bu ikki oqim bir xalqni birlashtirsa-da, kelib chiqishi, tili va kelgan davri bilan farq qiladi.
Birinchi oqim: O'zbekistondan kelganlar
O'zbekistonlik muhojirlar Kanadaga asosan mamlakatning ballga asoslangan (points-based) immigratsiya tizimi orqali kelgan: malakali ishchilar, oliy ma'lumotli mutaxassislar va talabalar. 2015-yildan Kanada bu tizimni «Express Entry» deb nomlangan elektron tanlov tizimi orqali yuritadi. Bu oqim vakillari asosan Ontario shtatida — eng yirik shahar Toronto va uning atrofida, shuningdek Kvebek (Monreal) shahrida to'plangan. (Manba: Kanada immigratsiya, qochqinlar va fuqarolik vazirligi, IRCC.)
Ikkinchi oqim: Afg'onistonlik o'zbeklar
Jamoaning alohida qismini Afg'onistonning shimolidan kelgan etnik o'zbeklar tashkil etadi. Masalan, Ontario shtatidagi Guelph shahrida Afg'onistonning Andxoy shahri va Faryob viloyatidan kelib chiqqan taxminan 150 ta etnik o'zbek oilasi istiqomat qiladi. Bu guruh Afg'onistondagi urush va beqarorlik sababli qochqin sifatida Kanadaga joylashgan. (Manba: «Uzbek Canadians» — ochiq manbalar.)
Til va din
Kanadadagi o'zbek jamoasi vakillari kundalik hayotda ingliz va fransuz tillari bilan birga o'zbek, tojik va rus tillarida gaplashadi. Jamoaning asosiy dini — sunniy Islom. Yangi diaspora bo'lgani uchun uning jamoat tashkilotlari, madaniy uyushmalari va masjidlari nisbatan yaqinda, asosan so'nggi o'n yilliklarda tashkil topgan.
Raqamlar va taqqoslash
2016-yilgi aholi ro'yxatidagi 3 920 raqami Kanada o'zbek jamoasining nisbatan kichik ekanini ko'rsatadi. (Kanadaning 2021-yilgi aholi ro'yxatida 450 dan ortiq etnik kelib chiqish turi alohida hisobga olingan, biroq o'zbek kelib chiqishi bo'yicha aniq yangilangan raqam ushbu maqola uchun mustaqil tasdiqlanmadi — shuning uchun bu yerda faqat 2016-yil ko'rsatkichi keltirildi.) Taqqoslash uchun: AQShdagi o'zbek jamoasi 2025-yil holatiga qariyb 98 000 kishi deb baholanadi — ya'ni Kanadadagidan sezilarli darajada katta. (Manba: Kanada statistika agentligi; «Uzbeks» — ochiq manbalar.)
Xulosa
Kanadadagi o'zbek jamoasi — Shimoliy Amerikadagi kichik, ammo o'sib borayotgan va ikki xil ildizga ega diaspora: biri mustaqil O'zbekistondan kelgan malakali immigrantlar va talabalar, ikkinchisi Afg'onistondan kelgan etnik o'zbek qochqinlari. Uning tarixi AQShdagi o'zbek diasporasi [[ozbek-diasporasi-aqshda-tarix]] va umumiy migratsiya to'lqinlari [[ozbek-migratsiyasi-tortinchi-tolqin]] bilan bir qatorda o'rganiladi.
