Toshkentda O‘zbekiston–Yaponiya iqtisodiy qo‘mitalari yig‘ilishi: 12 milliard dollarlik 75 ta loyiha portfeli

Toshkentda O‘zbekiston–Yaponiya va Yaponiya–O‘zbekiston iqtisodiy hamkorlik qo‘mitalarining 18-yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi. Yig‘ilishda ikki tomonlama loyihalar portfeli taqdim etildi: 75 ta loyiha, umumiy qiymati 12 milliard dollar.

Uchrashuvga O‘zbekiston tomonidan investitsiyalar, sanoat va savdo vaziri Laziz Qudratov, Yaponiya tomonidan esa Yaponiya–O‘zbekiston qo‘mitasi raisi, “Mitsubishi Corporation” kompaniyasining bosh maslahatchisi Masayuki Tanimoto raislik qildi.

Tadbirda yirik korporatsiyalar va taraqqiyot tashkilotlari vakillari, jami 130 dan ortiq yaponiyalik ishtirokchi qatnashdi.

Ustuvor yo‘nalishlar

• Energetika
• Kimyo sanoati
• Mashinasozlik
• Kritik minerallar (nodir va strategik metallar)
• Sog‘liqni saqlash
• Axborot texnologiyalari

Kritik minerallar yo‘nalishi alohida ajratib ko‘rsatildi. Tomonlar xomashyo eksportidan yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulot ishlab chiqarishga o‘tish masalasini muhokama qildi — ya’ni ruda va konsentratni chet elga jo‘natish o‘rniga mamlakat ichida qayta ishlash.

Nega kritik minerallar

Kritik minerallar — akkumulyator, yarimo‘tkazgich, elektromobil va mudofaa sanoati uchun zarur bo‘lgan metallar guruhi. Ularning ta’minot zanjiri bir necha davlatda jamlangani sababli Yaponiya, Janubiy Koreya, AQSh va Yevropa Ittifoqi so‘nggi yillarda muqobil manbalarni izlamoqda.

Shu kontekstda Markaziy Osiyo qiziqish markaziga aylandi. 2026-yil 14-sentabr kuni Seulda Osiyo taraqqiyot banki, Koreya eksport-import banki, “O‘zbekiston texnologik metallar kombinati” va O‘zbekiston Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasi o‘rtasida to‘rt tomonlama memorandum imzolandi.

Yaponiya bilan munosabatlar fon

Yaponiya O‘zbekistonning an’anaviy texnologik sheriklaridan biri hisoblanadi. Mamlakatda Yaponiya xalqaro hamkorlik agentligi (JICA) mablag‘lari hisobiga energetika, transport va sog‘liqni saqlash loyihalari amalga oshirilgan.

So‘nggi yillarda hamkorlik ko‘lami kengaydi: 2025-yil dekabrida Tokioda ikki davlat rahbarlari darajasidagi uchrashuv bo‘lib o‘tdi va u iqtisodiy loyihalar ro‘yxatini kengaytirish bilan yakunlandi.

Portfelning mohiyati

12 milliard dollarlik ko‘rsatkich imzolangan shartnomalar summasi emas, balki muzokara bosqichidagi va turli tayyorlik darajasidagi loyihalar portfelining umumiy qiymati sifatida taqdim etildi. Bunday portfellarda odatda loyihalarning bir qismi texnik-iqtisodiy asoslash bosqichida bo‘ladi.

Rasmiy xabarlarda har bir loyihaning moliyalashtirish tuzilmasi, muddatlari va javobgar kompaniyalari to‘liq ochib berilmagan.

Kontekst: investitsiya oqimi

O‘zbekiston 2026-yil davomida bir necha yirik investitsiya tashabbusini e’lon qildi: Toshkent xalqaro moliya markazi tashkil etildi, davlat aktivlarining yangi xususiylashtirish ro‘yxati e’lon qilindi va qayta tiklanuvchi energetikada quvvatlar ishga tushirildi.

Yaponiya bilan munosabatlar tarixi

Yaponiya O‘zbekiston mustaqillikka erishgan dastlabki yillardan beri uning yirik texnik yordam beruvchilaridan biri bo‘lib keldi. Yaponiya xalqaro hamkorlik agentligi (JICA) mablag‘lari hisobiga energetika, transport, suv ta’minoti va sog‘liqni saqlash sohalarida loyihalar amalga oshirildi.

Ikki davlat o‘rtasidagi hamkorlikda ta’lim yo‘nalishi ham muhim o‘rin tutadi: O‘zbekistondan Yaponiyaga yuborilgan talabalar va stajyorlar dasturlari uzoq yillardan beri ishlaydi.

2025-yil dekabrida Tokioda ikki davlat rahbarlari darajasidagi uchrashuv bo‘lib o‘tdi va u iqtisodiy loyihalar ro‘yxatini kengaytirish bilan yakunlandi.

Kritik minerallar bo‘yicha global raqobat

Kritik minerallar — akkumulyator, yarimo‘tkazgich, elektromobil, shamol turbinalari va mudofaa sanoati uchun zarur bo‘lgan metallar guruhi. Ularga litiy, kobalt, nikel, volfram, molibden va nodir yer elementlari kiradi.

Bu materiallarning qazib olinishi va ayniqsa qayta ishlanishi dunyoda bir necha mamlakatda jamlangan. So‘nggi yillarda Yaponiya, Janubiy Koreya, AQSh va Yevropa Ittifoqi ta’minot manbalarini kengaytirish siyosatini e’lon qildi.

Markaziy Osiyo bu izlanishda diqqat markaziga tushdi. O‘zbekiston va Qozog‘istonda bir qator nodir metall konlari mavjud; ularning qayta ishlash quvvati esa hozircha cheklangan.

Xomashyodan tayyor mahsulotga

Yig‘ilishda muhokama qilingan asosiy g‘oyalardan biri — ruda va konsentratni chet elga jo‘natish o‘rniga mamlakat ichida qayta ishlash. Bu yondashuv qo‘shilgan qiymatni oshirishi va malakali ish o‘rinlari yaratishi mumkin.

Amalda bunday o‘tish katta kapital qo‘yilma, texnologiya transferi va malakali kadrlarni talab qiladi. Shu sababli bunday loyihalar odatda xorijiy sherik bilan birgalikda amalga oshiriladi.

Koreya yo‘nalishi bilan parallel

Shu davrda Janubiy Koreya ham xuddi shunday yo‘nalishda harakat qildi. 14-sentabr kuni Seulda Osiyo taraqqiyot banki, Koreya eksport-import banki, “O‘zbekiston texnologik metallar kombinati” va O‘zbekiston Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasi o‘rtasida to‘rt tomonlama memorandum imzolandi.

13–16-sentabr kunlari O‘zbekiston Prezidenti Janubiy Koreyaga davlat tashrifi bilan bordi; Seulda 13 ta hujjat imzolandi. 16–17-sentabrda esa shaharda birinchi Markaziy Osiyo — Koreya sammiti o‘tkazildi.

Portfelning tuzilishi haqida

12 milliard dollarlik ko‘rsatkich imzolangan shartnomalar summasi emas, balki turli tayyorlik darajasidagi 75 ta loyihaning umumiy qiymati sifatida taqdim etilgan. Bunday portfellarda odatda loyihalarning bir qismi texnik-iqtisodiy asoslash bosqichida bo‘ladi.

Rasmiy xabarlarda har bir loyihaning moliyalashtirish tuzilmasi, muddatlari va javobgar kompaniyalari to‘liq ochib berilmagan. Shu sababli portfel qiymati kelajakdagi investitsiya oqimining aniq prognozidan ko‘ra niyatlar ko‘rsatkichi sifatida o‘qilishi kerak.

Investitsiya fon

2026-yil davomida O‘zbekiston bir necha yirik iqtisodiy tashabbusni e’lon qildi: Toshkent xalqaro moliya markazi tashkil etildi, 8 milliard dollarlik davlat aktivlari xususiylashtirish ro‘yxatiga kiritildi, energetikada esa yil oxirigacha 6,7 GVt yangi quvvat qo‘shish rejalashtirildi.

Mamlakat tashqi savdosida esa Xitoy birinchi o‘rinni egallaydi: 2026-yilning yanvar–iyun oylarida tovar aylanmasi 9,5 milliard dollarni tashkil etdi. Rossiya 7 milliard, Qozog‘iston 2,8 milliard dollar bilan keyingi o‘rinlarda turadi.

Yig‘ilish formati

Iqtisodiy hamkorlik qo‘mitalari — davlat va biznes vakillarini birlashtiruvchi doimiy platforma. Ular odatda yiliga bir marta navbatma-navbat ikki mamlakatda o‘tkaziladi va amaldagi loyihalar bo‘yicha hisobot hamda yangi tashabbuslarni muhokama qilish maydoni vazifasini bajaradi.

Yaponiya tomonidan qo‘mitaga yirik savdo uylari (sogo shosha) vakillari raislik qilishi odatiy amaliyot hisoblanadi. Bunday kompaniyalar bir vaqtning o‘zida savdo, investitsiya va loyiha boshqaruvi bilan shug‘ullanadi.

Sog‘liqni saqlash va IT yo‘nalishlari

Ustuvor yo‘nalishlar ro‘yxatiga sog‘liqni saqlash va axborot texnologiyalari ham kiritilgan. O‘zbekistonda tibbiyot uskunalarini yetkazib berish va shifoxonalarni modernizatsiya qilish loyihalari ilgari ham Yaponiya moliyalashtiruvi bilan amalga oshirilgan edi.

IT yo‘nalishida esa mamlakat so‘nggi yillarda dasturiy ta’minot eksportini rag‘batlantirish siyosatini olib bormoqda; IT-park tizimi orqali soliq imtiyozlari va infratuzilma taqdim etiladi.

Shu qatorda mamlakat energetika tizimiga 2026-yil oxirigacha 6,7 GVt yangi quvvat qo‘shish rejasi mavjud; uning tarkibida 2,8 GVt quyosh, 2,5 GVt issiqlik, 884 MVt energiya saqlash, 470 MVt shamol va 68 MVt gidroenergetika quvvatlari ko‘rsatilgan.