Qozog‘iston oltinni milliardlab dollarga sotadi, rasmiy zargarlik ishlab chiqarishi 7,2 million dollar

Qozog‘iston oltinni milliardlab dollarga eksport qiladi, ammo mamlakatda rasman qayd etilgan zargarlik ishlab chiqarishi 2025-yilda atigi 7,2 million dollarni tashkil etdi.

The Times of Central Asia ma’lumotiga ko‘ra, 2025-yilda Qozog‘istondan qayta ishlanmagan va yarim tayyor oltin quyidagi yo‘nalishlarga yetkazib berildi:

• Shveysariya — 1,1 milliard dollar
• Buyuk Britaniya — 561 million dollar
• Ozarbayjon — 262 million dollar

Uchta yo‘nalish bo‘yicha jami — taxminan 2 milliard dollar.

Ichki bozor

Mamlakatdagi zargarlik bozori hajmi 2025-yilda 168 million dollar deb baholangan — 2024-yilga nisbatan 3,4 foizga ko‘p. Rasmiy ishlab chiqarish esa 7,2 million dollar bo‘lib, bir yilda 31 foizga o‘sgan.

Zargarlik buyumlari eksporti 2025-yilda 65,4 million dollarni tashkil etdi.

Tamg‘alash: 45 dan 959 taga

Tamg‘a (proba) qimmatbaho metallning nomerini tasdiqlaydi va buyumning qonuniy nazorat tizimidan o‘tganini bildiradi. Bu — sohadagi kam sonli o‘lchanadigan ko‘rsatkichlardan biri.

Majburiy tamg‘alashga buyum topshirgan bozor ishtirokchilari soni 2024-yildagi 45 tadan 2025-yilda 959 taga ko‘tarildi.

Shunga qaramay, bu sohadagi jami 3 520 soliq to‘lovchining taxminan 27 foizini tashkil etadi.

Soya bozori

Zargarlar ligasining 2024-yildagi bahosiga ko‘ra, soyadagi zargarlik bozori yiliga 850–960 million dollarni tashkil etadi. O‘sha yili liga bozorning 99 foizgacha qismi soyada ishlayotganini aytgan edi.

Umumiy soya iqtisodiyotining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2023-yildagi 17,58 foizdan 2025-yilda 15,69 foizga tushgan.

Lombardlar «Tau-Ken Altyn» korxonasiga 2025-yilda 3,2 tonna qimmatbaho metall chiqindisi va parchalarini topshirgan — 2024-yildagi 3,8 tonnadan kam.

Hukumat yig‘ilishi

16-sentabr kuni Bosh vazir o‘rinbosari, Milliy iqtisodiyot vaziri Serik Jumang‘arin raisligida soya iqtisodiyoti va qimmatbaho metallarning noqonuniy aylanmasiga qarshi kurash bo‘yicha hukumat yig‘ilishi o‘tkazildi.

Bizda yirik zargarlik markazlari bor va bu merosni saqlash hamda sohaning iloji boricha ko‘proq qismini qonuniy iqtisodiyotga olib kirish muhim.

— Serik Jumang‘arin, Qozog‘iston Bosh vaziri o‘rinbosari, Milliy iqtisodiyot vaziri (The Times of Central Asia tarjimasidan, sentabr 2026)

The Astana Times ma’lumotiga ko‘ra, yig‘ilishda belgilangan ustuvorliklar quyidagilar:

• ishlab chiqaruvchilarning mamlakatda qazib olingan oltinga kirish imkonini yaxshilash
• tamg‘alash va kuzatuvchanlik (traceability) tizimini kuchaytirish
• ro‘yxatdan o‘tmagan savdoga qarshi kurashish
• yirik miqyosli ishlab chiqarishni qo‘llab-quvvatlash

So‘nggi besh yilda soya iqtisodiyotiga qarshi 24 ta me’yoriy hujjat qabul qilingan va 20 ta axborot tizimi yangilangan.

Raqamlarda

• Oltin eksporti 2025: Shveysariya 1,1 mlrd $, Buyuk Britaniya 561 mln $, Ozarbayjon 262 mln $
• Ichki zargarlik bozori: 168 mln $ (2025, +3,4%)
• Rasmiy ichki ishlab chiqarish: 7,2 mln $ (2025, +31%)
• Zargarlik eksporti: 65,4 mln $ (2025)
• Tamg‘alashga topshirganlar: 45 ta (2024) → 959 ta (2025)
• Soha soliq to‘lovchilari: 3 520 ta; qamrov ~27%
• Soya bozori bahosi: yiliga 850–960 mln $ (Zargarlar ligasi, 2024)
• Soya iqtisodiyoti / YaIM: 17,58% (2023) → 15,69% (2025)
• Lombardlardan «Tau-Ken Altyn»ga: 3,2 t (2025), 3,8 t (2024)
• Hukumat yig‘ilishi: 16-sentabr 2026

Nega bu muhim

Zargarlik sohasida oltin ustaxonalar, lombardlar, import va eski buyumlarni eritish orqali aylanadi. Bu zanjirda rasmiy hisobga olish murakkab bo‘lgani uchun tamg‘alash ko‘rsatkichi asosiy o‘lchov vositasi hisoblanadi.

Hukumat e’lon qilgan yo‘nalish — xomashyo eksportidan tayyor mahsulot ishlab chiqarishga o‘tish va aylanmaning ko‘proq qismini rasmiy iqtisodiyotga kiritish.