Rossiya dizeli qaytdi, ammo Qirg‘iziston va Tojikiston qaram bo‘lib qolmoqda
Avgustda Rossiya Qirg‘iziston va Tojikistonga dizel yetkazishni keskin oshirdi. Biroq ikkala davlat yoqilg‘isining deyarli barchasini import qiladi va Rossiyadagi uzilishlarga zaif.
Reuters ma’lumotiga ko‘ra (savdo manbalariga tayanib), 2026-yil avgustda Rossiya Qirg‘iziston va Tojikistonga dizel yetkazishni keskin oshirdi. Ma’lumotni Times of Central Asia va Asia-Plus ham keltirdi.
Avgust hajmi
Qirg‘istonga dizel yetkazish iyuldagi 4 400 tonnadan avgustda 72 000 tonnadan oshdi; Tojikistonga esa 16 000 tonnadan 56 000 tonnadan ziyodga — taxminan 3,5 baravar ko‘paydi. Qozog‘istonga avgustda 28 000 tonna yetkazildi (iyulda yetkazish bo‘lmagan). Mintaqaga umumiy yetkazish ~145 000 tonnadan 370 000 tonnadan oshiqqa ko‘tarildi.
Nega qaytdi
Avgustda Ukraina dronlari Rossiya neftni qayta ishlash zavodlariga qayta-qayta zarba berdi va qayta ishlash quvvati yigirma yildan ortiq davrdagi eng past darajaga tushdi. Bunga javoban Rossiya dizel eksportini taqiqladi (30-sentabrgacha uzaytirildi), biroq taqiq sobiq sovet respublikalari va Mo‘g‘ulistonga hukumatlararo bitimlar asosida yetkazishni istisno qildi.
Nega zaif
Times of Central Asia va Asia-Plus ma’lumotiga ko‘ra, 2026-yilning birinchi yarmida Tojikiston neft mahsulotlari importining 91,1 foizini Rossiyadan oldi (jami 599 500 tonnadan). Qirg‘iziston ham importining katta qismini Rossiyadan oladi. Ikkala davlat yoqilg‘isining deyarli barchasini import qiladi, shu bois Rossiya zavodlaridagi uzilishlar tez orada narxlarga ta’sir qiladi.
Narxlar
Tojikistonda dizelning bir litri iyun boshida ~11 somoni edi; iyul oxirida 17–18 somoniga (~$1,90) ko‘tarildi; 31-avgust holatiga o‘rtacha 16,5 somonini tashkil etdi. Mintaqa bo‘ylab benzinning dollar hisobidagi chakana narxi bir yilda 15–25% ga oshdi.
Muhim izoh
Ushbu raqamlar rasmiy bojxona ma’lumotlari emas, balki Reuters keltirgan savdogarlar baholari ("72 000 tonnadan oshiq" kabi taxminlar). Qirg‘izistonning aniq qaramlik foizi manbalarda keltirilmagan.
Qisqacha
- Qirg‘iziston: 4 400 → 72 000+ tonna (avgust)
- Tojikiston: 16 000 → 56 000+ tonna (~3,5x)
- Qozog‘iston: 0 → 28 000 tonna
- Tojikiston qaramligi: import 91,1% Rossiyadan (2026 H1)
- Sabab: zavodlarga zarbalar + eksport taqiqi (CIS istisno)
- Tojikistonda dizel: 11 → 17–18 → 16,5 somoni/litr
