AQShda ish ruxsatnomasi: EAD (I-765), I-9 va E-Verify qanday ishlaydi

AQShda qonuniy ishlash uchun insonda ishlashga ruxsat beruvchi maqom yoki hujjat bo‘lishi kerak. AQSh fuqarolari va doimiy yashash huquqiga ega shaxslar (grin-karta egalari) cheklovsiz ishlash huquqiga ega va ularga alohida ish ruxsatnomasi kerak emas — grin-karta egasi I-9 shaklida to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘z grin-kartasini (Forma I-551) ko‘rsatadi (Manba: USCIS, “Working in the United States”). Ushbu ma’lumotnoma boshqalar — ya’ni ish ruxsatnomasini isbotlashi yoki olishi kerak bo‘lganlar uchun jarayonni faktlar asosida tushuntiradi.

Kimga ish ruxsatnomasi kerak

USCIS ishlashga ruxsat etilgan chet el fuqarolarini uch toifaga ajratadi: (1) maqomi tufayli avtomatik ishlash huquqiga ega bo‘lganlar (“incident to status”) — masalan, qochqinlar va boshpana olganlar (asylees), shuningdek ayrim toifadagi turmush o‘rtoqlar; (2) faqat muayyan ish beruvchi uchun ishlashga ruxsat etilganlar — masalan, H-1B yoki L-1 maqomidagilar; (3) ishlash uchun ish ruxsatnomasi (EAD) olishga ariza berishi kerak bo‘lganlar (Manba: USCIS, Working in the United States; USCIS Policy Manual, Vol. 10). Ariza berishi kerak bo‘lgan asosiy toifalarga quyidagilar kiradi: boshpana so‘rab arizasi ko‘rib chiqilayotganlar — (c)(8); maqomni o‘zgartirish (I-485) arizasi kutilayotganlar — (c)(9); DACA oluvchilar — (c)(33); vaqtinchalik himoyalangan maqom (TPS) egalari — (a)(12)/(c)(19); F-1 talabalarining amaliy mashg‘uloti (OPT) — (c)(3) (Manba: USCIS, Form I-765 eligibility categories).

EAD va Forma I-765

Ish ruxsatnomasi hujjati — bu Employment Authorization Document (EAD), rasmiy ravishda Forma I-766 deb ataluvchi plastik karta. Uni olish uchun Forma I-765 (“Application for Employment Authorization”) to‘ldirib topshiriladi; arizada har bir shaxs o‘zining aniq toifa kodini ko‘rsatishi shart (masalan, (c)(8), (c)(9), (c)(33)). Turli toifalar uchun to‘lov, kutish muddati va yangilash qoidalari farq qilishi mumkin (Manba: USCIS, uscis.gov/i-765). To‘lov miqdori USCIS rasmiy narx jadvali (Forma G-1055) bilan belgilanadi: standart EAD uchun qog‘ozda $520, onlaynda $470; I-485 (maqomni o‘zgartirish) arizasi bilan birga topshirilganda $260. Ayrim insonparvarlik toifalari (boshpana, qochqin, ba’zi parol va TPS) uchun to‘lov boshqacha yoki I-912 orqali to‘lovdan ozod qilinishi mumkin; aniq summani har doim amaldagi G-1055 jadvalidan tekshirish lozim (Manba: USCIS Fee Schedule / Form G-1055).

Reklama

EAD vaqtinchalik — uni yangilash kerak

Har bir EAD kartasida amal qilish muddati va tugash sanasi bosilgan bo‘ladi; muddat tugashidan oldin yangi I-765 topshirib yangilanadi. Ilgari ayrim toifalarda o‘z vaqtida yangilash arizasi topshirilganda ish ruxsatnomasi avtomatik ravishda 540 kungacha uzaytirilar edi. Biroq DHS/USCIS joriy etgan yakuniy qoidaga ko‘ra (Federal Register, 2025-yil 30-oktabr) 2025-yil 30-oktabrdan keyin topshirilgan yangilash arizalarining aksariyati uchun bu avtomatik uzaytirish bekor qilindi — ya’ni USCIS arizani tasdiqlamaguncha ish ruxsatnomasi kartaning tugash sanasida to‘xtaydi. 30-oktabrdan oldin o‘z vaqtida topshirilgan mos arizalar hali 540 kungacha uzaytirishdan foydalanishi mumkin. F-1 STEM OPT talabalari uchun alohida 180 kunlik avtomatik uzaytirish saqlanib qolgan, E va L viza egalarining turmush o‘rtoqlari esa maqomi tufayli ishlashga ruxsat etilgan (Manba: Federal Register, “Removal of the Automatic Extension of EADs”, 30.10.2025; USCIS M-274 Handbook for Employers). 2026-yil holatiga ko‘ra ushbu qoida kuchda.

EAD kartasi va “qayta kirish uchun yaroqsiz” yozuvi

EAD kartasida egasining surati, toifa kodi (masalan, C08, C09, C33), karta raqami va “Card Expires” (tugash) sanasi ko‘rsatiladi. Ko‘pchilik EAD kartalarida tugash sanasi ostida “Not Valid for Reentry to U.S.” — “AQShga qayta kirish uchun yaroqsiz” degan yozuv turadi. Bu EAD faqat ishlash huquqini beruvchi hujjat bo‘lib, uning o‘zi bilan mamlakatga qayta kirib bo‘lmasligini anglatadi; sayohat huquqi alohida (Advance Parole, I-512) rasmiylashtiriladi (Manba: USCIS M-274 Handbook for Employers).

Forma I-9: ish beruvchi har bir xodimni tekshiradi

AQShdagi har bir ish beruvchi — xodim fuqaromi yoki yo‘qmi — har bir yangi xodim uchun Forma I-9 (Employment Eligibility Verification) to‘ldirishi shart. Xodim o‘z shaxsini va ishlash huquqini tasdiqlash uchun “Lists of Acceptable Documents” ro‘yxatidan hujjat taqdim etadi: A ro‘yxati — ham shaxsni, ham ishlash huquqini bir vaqtda tasdiqlaydigan bitta hujjat (masalan, AQSh pasporti, grin-karta yoki EAD); B ro‘yxati — faqat shaxsni tasdiqlaydi (masalan, shtat haydovchilik guvohnomasi); C ro‘yxati — faqat ishlash huquqini tasdiqlaydi (masalan, cheklovsiz ijtimoiy sug‘urta kartasi yoki tug‘ilganlik to‘g‘risidagi guvohnoma). Xodim yo bitta A hujjatini, yoki bitta B + bitta C hujjatini ko‘rsatadi (Manba: USCIS, Form I-9 Acceptable Documents). Vaqti bo‘yicha: xodim 1-bo‘limni ishga chiqqan kuniga qadar to‘ldiradi, ish beruvchi esa 2-bo‘limni xodim ishga chiqqan kundan boshlab 3 ish kuni ichida to‘ldiradi (Manba: USCIS M-274).

E-Verify nima

E-Verify — bu USCIS (DHS) va Ijtimoiy sug‘urta boshqarmasi (SSA) hamkorligida ishlaydigan, internet orqali bepul tekshiruv tizimi bo‘lib, xodimning I-9 shaklidagi ma’lumotlarini davlat yozuvlari bilan solishtirib, ishlash huquqini elektron tarzda tasdiqlaydi. U I-9ni almashtirmaydi, balki to‘ldiradi — ish beruvchi baribir har bir xodim uchun I-9 to‘ldirishi shart. E-Verify ko‘pchilik xususiy ish beruvchilar uchun ixtiyoriy, biroq federal pudratchilar (shartnomasida FAR E-Verify bandi bo‘lganlar), F-1 STEM OPT talabalarini ishga oluvchilar hamda qonun bilan majburiy qilgan shtatlardagi ish beruvchilar uchun majburiy (Manba: USCIS / DHS E-Verify).

Kamsitishdan himoya: ish beruvchi muayyan hujjat talab qila olmaydi

AQSh Adliya vazirligining Fuqarolik huquqlari bo‘limi qoshidagi Immigrant and Employee Rights Section (IER) immigratsiya qonunchiligining kamsitishga qarshi qoidasini (8 U.S.C. § 1324b) qo‘llaydi. Qonun ish beruvchiga I-9 yoki E-Verify jarayonida xodimning fuqaroligi yoki kelib chiqishi sababli muayyan hujjatni talab qilish, ro‘yxatda belgilanganidan ko‘proq yoki boshqa hujjat so‘rash, yoki haqiqiy ko‘rinishdagi hujjatni rad etishni taqiqlaydi — bu “document abuse” deb ataladi. Qaysi yaroqli hujjatni (A, yoki B + C) ko‘rsatishni ish beruvchi emas, xodimning o‘zi tanlaydi (Manba: AQSh Adliya vazirligi, IER).

Ish ruxsatnomasi va SSN — alohida narsalar

Ishlash huquqi (ish ruxsatnomasi) va Ijtimoiy sug‘urta raqami (SSN) — ikki xil narsa: EAD ishlashga ruxsat beradi, SSN esa SSA tomonidan soliq va ish haqi hisobi uchun beriladi. Ilgari SSNni to‘g‘ridan-to‘g‘ri I-765 orqali so‘rash mumkin edi; biroq 2025-yildan boshlab bu imkoniyat olib tashlandi (SSA bu so‘rovlarni taxminan 2025-yil mart oyidan qabul qilmay qo‘ydi). Endi EAD egasi SSNni olish uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri SSAga murojaat qiladi — odatda mahalliy SSA idorasiga EAD va shaxsni tasdiqlovchi hujjatlar bilan shaxsan borib (Manba: SSA; USCIS Form I-765 instructions).