AQSh maktab tizimi (K-12): muhojir oilalar uchun asoslar

AQShga koʻchib kelgan oilalar uchun eng muhim savollardan biri — farzandni maktabga qanday joylashtirish. AQShda davlat (public) maktablari bepul va har bir bolaga ochiq. Quyida maktab tizimi qanday tuzilgani, majburiy taʼlim yoshi, maktabga yozilish tartibi, ingliz tilini bilmaydigan bolalar uchun yordam va bepul tushlik dasturlari faqat rasmiy va keng eʼtirof etilgan manbalar asosida bayon etiladi.

Tizim qanday tuzilgan

AQSh maktab taʼlimi "K-12" deb ataladi: bu bogʻcha (kindergarten, odatda 5 yosh) dan boshlanib, 1-sinfdan 12-sinfgacha davom etadi. Odatda u uch bosqichga boʻlinadi: boshlangʻich maktab (elementary school, taxminan 1–5-sinflar), oʻrta bosqich (middle school yoki junior high, taxminan 6–8-sinflar) va yuqori maktab (high school, 9–12-sinflar). 12-sinfni tamomlagan oʻquvchi "high school diploma" oladi. Taʼlim tizimi federal emas, balki asosan shtat va mahalliy maktab okruglari (school districts) tomonidan boshqariladi, shu bois tafsilotlar shtatma-shtat farq qiladi.

Majburiy taʼlim yoshi

AQShning har bir shtatida bolalar uchun majburiy taʼlim qonuni bor. Majburiy oʻqish yoshi shtatga qarab farq qiladi — odatda bola 5 yoki 6 yoshdan maktabga borishi shart va 16, 17 yoki 18 yoshgacha oʻqishda davom etishi talab etiladi. Aniq yoshni oila yashayotgan shtat belgilaydi.

Reklama

Har bir bola oʻqishga haqli

AQSh Oliy sudi 1982-yil 15-iyunda "Plyler v. Doe" ishi boʻyicha chiqargan qarorga koʻra, shtatlar bolani immigratsiya maqomi tufayli bepul davlat maktabidan mahrum qila olmaydi. Demak, davlat boshlangʻich va oʻrta maktablari bolani uning yoki ota-onasining fuqaroligi yoxud immigratsiya maqomi sababli qabul qilishdan bosh torta olmaydi. Maktab bolaning immigratsiya maqomini soʻrashi yoki uni isbotlashni shart qilishi mumkin emas.

Maktab turlari

AQShda maktablarning asosiy turlari: davlat (public) maktablari — bepul, soliq hisobidan moliyalashtiriladi; charter maktablar — davlat mablagʻi bilan ishlaydigan, lekin alohida boshqariladigan bepul maktablar; magnet maktablar — muayyan yoʻnalishga ixtisoslashgan davlat maktablari; va xususiy (private) maktablar — oʻqish puli toʻlanadigan, koʻpincha diniy yoki mustaqil maktablar. Koʻpchilik oilalar farzandini yashash manzili boʻyicha biriktirilgan davlat maktabiga yozadi.

Maktabga qanday yozish

Bolani maktabga yozish uchun odatda quyidagi hujjatlar soʻraladi: bolaning yoshini tasdiqlovchi hujjat (tugʻilganlik haqida guvohnoma yoki pasport), yashash manzili isboti (ijara shartnomasi yoki kommunal toʻlov cheki) va bolaning emlash (immunization) yozuvlari. Maktab immigratsiya maqomini yoki ijtimoiy sugʻurta raqamini (SSN) yozilish sharti qilib qoʻya olmaydi. Hujjatlar boshqa davlatdan boʻlsa, maktab yoki okrug ularni baholaydi.

Ingliz tilini bilmaydigan bolalar uchun yordam

Ingliz tili ona tili boʻlmagan oʻquvchilar uchun davlat maktablarida maxsus til dasturlari bor — ular koʻpincha ELL (English Language Learner) yoki ESL (English as a Second Language) deb ataladi. Maktablar bunday oʻquvchilarga til boʻyicha qoʻshimcha yordam berishi talab etiladi, toki ular darsni tushunib, boshqa fanlarni ham oʻzlashtira olsin.

Bepul va arzon tushlik

Milliy maktab tushligi dasturi (National School Lunch Program) orqali daromadi past oilalarning bolalariga maktabda bepul yoki arzonlashtirilgan tushlik beriladi. Oila daromadi va oila aʼzolari soniga qarab bola bepul yoki arzon tushlikka haqli boʻlishi mumkin; buning uchun odatda maktab bergan ariza toʻldiriladi.

Maktab qanday moliyalashtiriladi

Davlat maktablari asosan uch manbadan moliyalashtiriladi: mahalliy soliqlar (koʻpincha koʻchmas mulk soligʻi — property tax), shtat byudjeti va federal mablagʻlar. Shu sababli har bir maktab okrugining imkoniyatlari mahalladagi soliq bazasiga bogʻliq boʻlib, maktablar sifati hududma-hudud farq qilishi mumkin. Ota-onalar uchun taʼlim bepul boʻladi.