USD …Toshkent …
CALIFORNIA UZBEKGreen Card: ochilganda xabar olishGreen Card 🔔🔍
O‘ZENRU
Mustaqil tahlil · Markaziy Osiyo va dunyo geosiyosati
✈ Telegramda kuzating @california_uzbek →
Markaziy Osiyo TarixMigratsiyaDiasporaCOVID-19Pul oʻtkazmalariRossiyaMaʼlumotnoma

COVID-19 va 2020-yil: oʻzbek mehnat migrantlarining ommaviy qaytishi

2020-yilgi pandemiya oʻzbek mehnat migratsiyasi tarixidagi eng keskin inqirozlardan birini keltirib chiqardi. Chegaralar yopildi, minglab migrant Qozogʻiston chegarasida qolib ketdi; BMT Taraqqiyot dasturi soʻroviga koʻra, yil davomida qariyb yarim million oʻzbek vatanga qaytdi. Pul oʻtkazmalari Jahon banki baholashicha mustaqillikdan buyon eng keskin tushishni boshdan kechirdi. Faqat faktlar asosida tarixiy maʼlumotnoma.

13-noyabr, 2026 · 3 daqiqa o‘qish · California Uzbek

2020-yilgi koronavirus pandemiyasi butun dunyoda harakatni toʻxtatdi — va bu zarba Oʻzbekistonning milliondan ortiq mehnat migrantiga ham ogʻir tegdi. Chegaralar yopilgach, chet elda qolgan yurtdoshlar ishsiz, daromadsiz va yoʻlsiz qoldi; koʻpchilik vatanga qaytishga urindi. Quyida 2020-yilgi bu ommaviy qaytish — uning sabablari, sanalari va raqamlari — faqat faktlar asosida bayon etiladi.

Fon: migratsiyaga bogʻliqlik

Pandemiyadan oldin Oʻzbekiston dunyodagi eng pul oʻtkazmalariga bogʻliq iqtisodiyotlardan biri edi: Jahon banki maʼlumotiga koʻra, 2019-yilda pul oʻtkazmalari mamlakat yalpi ichki mahsulotining qariyb 14,8 foiziga teng boʻlgan. Migrantlarning aksariyati Rossiyada, ikkinchi oʻrinda Qozogʻistonda ishlagan. Shu sababli chet eldagi ish va daromadning birdaniga toʻxtashi butun oilalarga bevosita taʼsir qildi.

Chegaralar yopildi (2020-yil mart)

Oʻzbekiston 2020-yil mart oyida chegaralarini yopdi. Vatanga qaytmoqchi boʻlgan migrantlar esa chegaraning narigi tomonida — ayniqsa Qozogʻiston hududida — qolib ketdi, chunki Oʻzbekiston tomonida karantin markazlari oʻrin yetishmasligi muammosiga duch keldi. Natijada odamlar haftalab chegara oʻtish punktlarida kutib qolishga majbur boʻldi.

Reklama
Bysmillah — ribosiz, halol avtomobil moliyalash

Zhibek Zholy: chegarada qolib ketganlar

Qozogʻiston–Oʻzbekiston chegarasidagi Zhibek Zholy («Ipak yoʻli») oʻtish punktida qolib ketgan oʻzbek migrantlar soni 2020-yil iyul boshiga kelib qariyb 3 000–3 400 nafarga yetdi. RFE/RL (Ozodlik) maʼlumotiga koʻra, 8–9-iyul kunlari ulardan taxminan 2 000 nafariga vatanga oʻtishga ruxsat berildi, yana 500 nafari esa navbatda qoldi. Bu — inqirozning eng koʻrinarli manzaralaridan biri boʻldi.

Rossiya–Qozogʻiston chegarasidagi chodir shaharchalar

Qolib ketish faqat janubda emas edi: Rossiya–Qozogʻiston chegarasida ham migrantlar chodir shaharchalar qurishga majbur boʻldi. Xabarlarga koʻra, 2020-yil 11-may atrofida bir oʻtish punktida mingdan ortiq kishi toʻplangan, 4-iyunga kelib Mashtakovo oʻtish joyida qariyb 300 nafar oʻzbek qolib ketgan edi (bu raqamlar ayrim xabarlarga tayanadi). Yoʻllar yopiq, havo qatnovi kam boʻlgani bu odamlarning ahvolini ogʻirlashtirdi.

Hukumat javobi: charter reyslar

Oʻzbekiston fuqarolarni Rossiyadan olib kelish uchun maxsus (charter) reyslar tashkil etdi. Biroq rasmiylar va diaspora vakillari eʼtirof etganidek, bu reyslar qolib ketganlar soniga nisbatan juda kam edi — ba’zi xabarlarga koʻra, bitta reys taxminan 150 kishini olib kela olar, holbuki oʻn minglab kishi kutayotgan edi (Eurasianet xabari). Shu bois qaytish jarayoni oylar davomida choʻzildi.

Pul oʻtkazmalarining qulashi

Chet eldagi ishning toʻxtashi pul oqimini ham keskin kamaytirdi. Jahon banki 2020-yilda Yevropa va Markaziy Osiyoga pul oʻtkazmalari qariyb 16 foizga tushishini bashorat qilgan va Oʻzbekiston oʻtkazmalari mustaqillikdan buyon eng keskin pasayishni boshdan kechirgan. Pasayish yilning avvalida — pandemiyaning eng ogʻir oylarida — ayniqsa chuqur boʻldi.

Vizalar va qashshoqlik

Oxus Society tadqiqotiga koʻra, 2020-yilda Rossiya oʻzbeklarga bergan mehnat vizalari 52 foizga (1 011 028 taga) kamaydi, oʻquv vizalari esa qariyb 63 foizga tushdi. Pul oqimi va ish imkoniyati qisqargani uchun qashshoqlik oshdi: oʻsha tashkilot baholashicha, 2020-yilda qariyb 1 million oʻzbek qashshoqlik chegarasidan pastga tushdi. Bu — mehnat migratsiyasiga bogʻliqlikning iqtisodiy narxini koʻrsatdi.

Nega bu tarix muhim

2020-yilgi ommaviy qaytish — zamonaviy oʻzbek mehnat migratsiyasi tarixidagi muhim burilish nuqtasi boʻlib, bir manbaga haddan tashqari bogʻliqlik qanchalik xavfli ekanini ochiq koʻrsatdi. Diaspora va vatandagi oilalar uchun bu — yaqin oʻtmishning bevosita yashab oʻtilgan tarixi. Ushbu maʼlumotnomadagi eng ishonchli raqamlar xalqaro tashkilotlarga tayanadi; ayrim yakka manbali raqamlar matnda shundayligi bilan koʻrsatilgan.

Reklama
CarGetGo — mashina oling, foizsiz halol moliyalash bilan