Dushanbeda Markaziy Osiyodagi eng baland bino qurilishi boshlandi: 340 metr, 77 qavat

2026-yil 3-sentabr kuni Tojikiston Prezidenti Emomali Rahmon va Dushanbe shahri raisi Rustam Emomali poytaxtning Shohmansur tumanida yirik ko‘p funksiyali me’moriy majmua qurilishiga poydevor toshini qo‘ydi. Majmuaning markaziy obyekti — 340 metrli va 77 qavatli “Dushanbe Tower” minorasi.

Loyiha amalga oshirilgan taqdirda, bino Markaziy Osiyodagi eng baland inshootga aylanadi. Hozirgi yetakchi — Ostonadagi “Abu Dhabi Plaza”, uning balandligi 311 metr va 75 qavatdan iborat.

Majmua tarkibi

Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, majmua 29 gektar maydonni egallaydi va 52 ta obyektni o‘z ichiga oladi. Ular orasida beshta baland qavatli minora bor.

• Mehmonxonalar va restoranlar
• Savdo maydonlari va ofislar
• 1 000 o‘rinli konsert zali
• Kinoteatr va ko‘ngilochar markaz
• Sport inshootlari
• Ko‘l joylashgan park va obodonlashtirilgan jamoat maydonlari

Qurilish besh yilga mo‘ljallangan. Rasmiy hisob-kitoblarga ko‘ra, loyiha 2 000 dan ortiq mahalliy ishchini ish bilan ta’minlashi kutilmoqda. Me’moriy yechim xalqaro RMJM byurosi tomonidan ishlab chiqilgan.

Mintaqadagi baland binolar poygasi

So‘nggi o‘n yillikda Markaziy Osiyo poytaxtlarida yuqori qavatli qurilish sezilarli darajada tezlashdi. Ostona, Toshkent va Boku shaharlarida yirik ko‘p funksiyali majmualar qurildi yoki qurilmoqda. Bunday loyihalar odatda uch maqsadni birlashtiradi: shahar markazida ofis va mehmonxona fondini kengaytirish, xorijiy investorlar uchun ko‘rinadigan obyekt yaratish hamda qurilish sanoatida bandlikni oshirish.

Shu bilan birga, mutaxassislar bunday inshootlarning uzoq muddatli iqtisodiy samarasi ko‘p jihatdan to‘ldirilish darajasiga — ya’ni ofis va savdo maydonlariga real talab bo‘lishiga bog‘liqligini qayd etadi.

Tojikiston iqtisodiyoti konteksti

Tojikiston Markaziy Osiyodagi eng past yalpi ichki mahsulotga ega davlatlardan biri hisoblanadi va uning iqtisodiyotida chet eldan keladigan pul o‘tkazmalari muhim o‘rin tutadi. Shu bois yirik qurilish loyihalarini moliyalashtirish manbalari masalasi alohida ahamiyatga ega.

Rasmiy e’lonlarda loyihaning umumiy qiymati va moliyalashtirish tarkibi — davlat byudjeti, xususiy investitsiyalar yoki tashqi kreditlar ulushi — batafsil ochib berilmagan. Bu ma’lumot e’lon qilinmaguncha, loyihaning byudjetga ta’sirini baholash qiyin.

Ta’lim va PISA fonida

Qurilish e’lon qilingan haftada Tojikiston bilan bog‘liq boshqa xalqaro ma’lumot ham e’lon qilindi: OECD tomonidan o‘tkazilgan PISA-2025 tadqiqotida Tojikiston milliy tanlanma bilan emas, balki Dushanbe shahri bo‘yicha ishtirok etdi va fan bo‘yicha 334 ball to‘pladi — bu Markaziy Osiyoda qayd etilgan eng past ko‘rsatkich.

Bu ikki xabar bir-biri bilan bevosita bog‘liq emas, ammo ular birgalikda mintaqadagi kapital qo‘yilmalar va inson kapitali o‘rtasidagi nomutanosiblik haqidagi muhokamaning bir qismiga aylandi.

Keyingi bosqichlar

Mintaqadagi eng baland binolar

Markaziy Osiyoda yuqori qavatli qurilish tarixi nisbatan qisqa. Sovet davrida mintaqa shaharlarida balandligi 100 metrdan oshadigan turar-joy yoki ofis binolari deyarli qurilmagan; asosiy vertikal dominantalar teleminoralar va sanoat inshootlari bo‘lgan.

Mustaqillikdan keyin vaziyat o‘zgardi. Ostonada “Bayterek” monumenti, keyinroq esa “Abu Dhabi Plaza” majmuasi qurildi — oxirgisi 311 metr balandlik va 75 qavat bilan hozirgacha mintaqadagi eng baland bino hisoblanadi. Toshkentda “Tashkent City” biznes-markazi doirasida bir nechta baland bino barpo etildi.

“Dushanbe Tower” ishga tushirilsa, balandlik bo‘yicha yetakchilik Tojikiston poytaxtiga o‘tadi.

Shohmansur tumani

Majmua qurilayotgan Shohmansur tumani Dushanbening markaziy qismida joylashgan. So‘nggi yillarda poytaxtda keng ko‘lamli qayta qurish ishlari olib borilmoqda: eski past qavatli mahallalar o‘rniga ko‘p qavatli majmualar barpo etilmoqda.

Bunday jarayonlar ko‘plab shaharlarda bir xil savollarni keltirib chiqaradi: mavjud aholini ko‘chirish shartlari, tarixiy binolarning taqdiri va shahar infratuzilmasining — suv, kanalizatsiya, transport — yangi yuklamaga tayyorligi.

Qurilish sanoati va bandlik

Rasmiy ma’lumotda loyiha 2 000 dan ortiq mahalliy ishchini ish bilan ta’minlashi ko‘rsatilgan. Tojikiston uchun bandlik masalasi alohida ahamiyatga ega: mamlakat aholisining sezilarli qismi chet elda, asosan Rossiyada mehnat qiladi.

Rossiyada migratsiya qoidalarining qattiqlashuvi fonida ichki bandlik manbalari masalasi mintaqaning barcha davlatlari uchun dolzarb bo‘lib qolmoqda. 2026-yilning birinchi yarmida Markaziy Osiyo davlatlari fuqarolarining Rossiyaga ish maqsadida kirishi 15 foizga kamaydi.

Me’moriy loyiha

Majmuaning me’moriy yechimi xalqaro RMJM byurosi tomonidan ishlab chiqilgan. Byuro Yaqin Sharq va Osiyoda bir qator baland binolar loyihalarini amalga oshirgan.

E’lon qilingan tavsifga ko‘ra, majmua faqat minoradan iborat emas: 29 gektarlik hududda 52 ta obyekt, jumladan beshta baland minora, konsert zali, kinoteatr, sport inshootlari va ko‘li bo‘lgan park rejalashtirilgan.

Shunga o‘xshash loyihalarning xalqaro tajribasi

Yirik ko‘p funksiyali majmualarda qurilish muddati ko‘pincha dastlab e’lon qilingan muddatdan uzayadi. Bunga bozor sharoitining o‘zgarishi, moliyalashtirish tuzilmasidagi o‘zgarishlar va texnik murakkabliklar sabab bo‘ladi.

Shu bois loyiha bo‘yicha oraliq hisobotlar — poydevor ishlari, karkas qurilishi va fasad bosqichlarining yakunlanishi — uning haqiqiy sur’ati haqida aniqroq tasavvur beradi.

Tojikiston iqtisodiyotining asosiy raqamlari

Tojikiston Markaziy Osiyodagi eng past aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan yalpi ichki mahsulotga ega davlat hisoblanadi. Mamlakat iqtisodiyotida chet eldan keladigan pul o‘tkazmalari salmoqli ulushni egallaydi va bu ko‘rsatkich bo‘yicha Tojikiston jahonda yuqori o‘rinlarda turadi.

Shu bois yirik qurilish loyihalarining moliyalashtirish manbai masalasi muhim: agar mablag‘ tashqi kreditlar hisobiga jalb qilinsa, u davlat qarzi ko‘rsatkichiga ta’sir qiladi; xususiy investitsiya bo‘lsa, loyihaning tijorat samaradorligi asosiy mezonga aylanadi.

Rogun va boshqa yirik loyihalar

Tojikistonning eng yirik infratuzilma loyihasi — Vaxsh daryosidagi Rogun gidroelektr stansiyasi. U ko‘p yillardan beri qurilmoqda va xalqaro moliya institutlari bilan muzokaralar mavzusi bo‘lib kelmoqda.

2026-yilda mintaqada gidroenergetika masalasi qo‘shni davlatlar bilan birgalikda ko‘rib chiqila boshladi: Qirg‘iziston, Qozog‘iston va O‘zbekiston Kambarata-1 loyihasini birgalikda moliyalashtirish bo‘yicha kelishuvlar ustida ishlamoqda.

Suv va iqlim fon

Tojikiston va Qirg‘iziston mintaqadagi suv oqimining asosiy qismini shakllantiradi. Xalqaro hisobotlarda Markaziy Osiyo muzliklari hajmi o‘tgan asrga nisbatan taxminan 30 foizga qisqargani keltiriladi.

Amudaryo bo‘yicha 2025-yil oktabridan 2026-yil oktabrigacha bo‘lgan davr uchun kelishilgan taqsimotda Tojikistonga 9,8 mlrd kubometr, Turkmaniston va O‘zbekistonga esa 22 mlrd kubometrdan ajratilgan; Orol dengizi va Amudaryo deltasini qo‘llab-quvvatlash uchun 4,2 mlrd kubometr belgilangan.

Poydevor qo‘yilishi qurilishning rasmiy boshlanishini bildiradi, lekin bunday ko‘lamdagi loyihalarda dastlabki yillar odatda yer osti ishlari va infratuzilmani tayyorlashga ketadi. Minora balandligi va qavatlar sonini tasdiqlovchi yakuniy loyiha hujjatlari bosqichma-bosqich e’lon qilinishi kutilmoqda.