Mahmud Xalil Kolumbiya universitetiga sud da’vosi qo‘zg‘atdi: “doxxing”dan himoya qilmaganlikda ayblanmoqda

2026-yil 14-sentabr kuni falastinlik faol Mahmud Xalil Kolumbiya universitetiga qarshi federal sudga da’vo arizasi berdi. Ariza Manhettendagi federal sudga Xalil, SIPA Palestine Working Group guruhi va uning raisi Muhammad Zubayriy nomidan taqdim etildi.

Da’voda universitet federal fuqarolik huquqlari to‘g‘risidagi qonunchilikni buzgani — talabalarni tahdid, shaxsiy ma’lumotlarni oshkor qilish (“doxxing”) va boshqa ta’qib turlaridan himoya qilmagani qayd etilgan. Da’voga ko‘ra, ta’qib talabalarning arab yoki musulmon kelib chiqishi, yoxud Falastin huquqlarini yoqlagani sababli amalga oshirilgan.

Da’voning mohiyati

Hujjatda universitetning “ataylab befarqligi” (deliberate indifference) guruh a’zolarining shaxsiy ma’lumotlari ommaga oshkor qilinishiga va Xalilning immigratsiya xizmati tomonidan hibsga olinishiga olib kelgani aytiladi.

Da’vo sud orqali uch narsani talab qilmoqda: Xalilning kampusga kirish huquqini tiklash, falastinparast talaba guruhining faoliyatini to‘xtatib qo‘yish qarorini bekor qilish va sud jarayonida aniqlanadigan miqdorda tovon undirish.

Ortdagi voqealar

Mahmud Xalil — Kolumbiya universitetining bitiruvchisi. U 2025-yil mart oyida kampusdagi kvartirasida AQSh Immigratsiya va bojxona xizmati (ICE) xodimlari tomonidan hibsga olingan edi. Uning ishi falastinparast namoyishlar ishtirokchilariga nisbatan qo‘llanilgan choralar bo‘yicha eng ko‘p muhokama qilingan keyslardan biriga aylandi.

Xalil Luiziana shtatidagi immigratsiya qamoqxonasida 104 kun saqlandi va bu davrda birinchi farzandining tug‘ilishida qatnasha olmadi. Keyinchalik Nyu-Jersi shtatidagi federal sudya uni ozod qilish haqida qaror chiqardi.

• Da’vo sanasi: 14-sentabr, 2026
• Sud: Manhetten (Nyu-York) federal sudi
• Da’vogarlar: Mahmud Xalil, SIPA Palestine Working Group, Muhammad Zubayriy
• Javobgar: Kolumbiya universiteti
• Talablar: kampusga kirishni tiklash, guruh faoliyatini tiklash, tovon

Universitet pozitsiyasi

Kolumbiya universiteti so‘nggi ikki yil davomida kampusdagi namoyishlar bo‘yicha bir qator intizomiy choralar qo‘llagan va federal hukumat bilan moliyalashtirish masalasida muzokaralar olib borgan. Universitet da’vo yuzasidan rasmiy pozitsiyasini sud jarayonida bildirishi kutilmoqda.

Kengroq kontekst

AQSh universitetlarida 2023-yildan beri Falastin mavzusidagi namoyishlar va ularga javoban qo‘llanilgan choralar fuqarolik huquqlari bo‘yicha bahsning markazida turibdi. Talabalar tashkilotlari ham antisemitizm, ham islomofobiya bilan bog‘liq shikoyatlar bo‘yicha tergovlar ochilishini talab qilgan.

Musulmonlar huquqlarini himoya qiluvchi CAIR tashkiloti ma’lumotiga ko‘ra, o‘tgan yil davomida tashkilotga nishonga olinish, ta’qib yoki hujum bilan bog‘liq 8 500 dan ortiq murojaat kelib tushgan.

Diaspora uchun ahamiyati

Nyu-York metropolitan hududi AQShdagi eng yirik o‘zbek jamoasining markazi hisoblanadi: 2020-yilgi aholi ro‘yxatida o‘zbek kelib chiqishini ko‘rsatgan 53 374 kishi qayd etilgan. Talaba vizasi yoki vaqtinchalik maqomda yashovchi shaxslarning huquqiy holati — migratsiya va ifoda erkinligi kesishgan masala — mintaqadan kelgan jamoalar uchun bevosita amaliy ahamiyatga ega.

“Doxxing” nima

“Doxxing” — biror shaxsning ism-sharifi, manzili, ish joyi yoki oilaviy ma’lumotlarini uning roziligisiz ommaga oshkor qilish amaliyoti. U ko‘pincha onlayn ta’qibning bir qismi sifatida qo‘llanadi.

AQSh universitetlarida so‘nggi yillarda bu amaliyot namoyishlar ishtirokchilariga nisbatan qo‘llangan holatlar qayd etildi. Ayrim hollarda ma’lumotlar mobil reklama taxtalari orqali kampus atrofida namoyish etilgan.

Da’voda aynan shu amaliyot markaziy o‘rin egallaydi: universitet talabalarni undan himoya qilmagani va shikoyatlar bildirilganda javob choralari ko‘rmagani aytiladi.

Huquqiy asos

Ariza federal fuqarolik huquqlari qonunchiligiga tayanadi. AQShda ta’lim muassasalari federal moliyalashtirish olgani uchun irq, milliy kelib chiqishi va boshqa himoyalangan belgilar bo‘yicha kamsitishga yo‘l qo‘ymaslik majburiyatini oladi.

Sud amaliyotida “deliberate indifference” — ya’ni ataylab befarqlik — tushunchasi muassasaning ma’lum bo‘lgan ta’qib holatiga javob bermagani holatlarida qo‘llanadi.

Da’vo arizasidagi ayblovlar hozircha sud tomonidan tekshirilmagan da’volar hisoblanadi; javobgar tomon o‘z pozitsiyasini sud jarayonida bildiradi.

Xalil ishi tarixi

Mahmud Xalil Kolumbiya universitetining Xalqaro va jamoat ishlari maktabi (SIPA) bitiruvchisi. U 2025-yil mart oyida kampusdagi kvartirasida immigratsiya xizmati xodimlari tomonidan hibsga olingan edi.

U Luiziana shtatidagi immigratsiya qamoqxonasida 104 kun saqlandi. Shu davrda uning birinchi farzandi tug‘ildi; u tug‘ilishda qatnasha olmadi.

Nyu-Jersi shtatidagi federal sudya keyinchalik uni ozod qilish haqida qaror chiqardi. Xalil o‘shanda hukumatga qarshi alohida da’vo qo‘zg‘aganini ma’lum qilgan edi.

Kampuslardagi bahs

2023-yildan beri AQSh universitetlarida Falastin mavzusidagi namoyishlar va ularga javoban qo‘llanilgan intizomiy choralar keng muhokamaga sabab bo‘ldi.

Talabalar tashkilotlari ham antisemitizm, ham islomofobiya bo‘yicha shikoyatlar bilan murojaat qildi; ta’lim vazirligi bir qator universitetlarga nisbatan tergov ochdi.

Kolumbiya universiteti bu jarayonda eng ko‘p tilga olingan muassasalardan biri bo‘ldi: u federal moliyalashtirish masalasida hukumat bilan muzokaralar olib bordi va kampusdagi tartib qoidalarini qayta ko‘rib chiqdi.

Musulmon jamoalari uchun kontekst

Musulmonlar huquqlarini himoya qiluvchi CAIR tashkiloti ma’lumotiga ko‘ra, o‘tgan yil davomida tashkilotga nishonga olinish, ta’qib yoki hujum bilan bog‘liq 8 500 dan ortiq murojaat kelib tushgan — bu uning tarixidagi eng yuqori ko‘rsatkich.

Shu oyda AQShda 11-sentabr hujumlarining 25 yilligi nishonlandi. Marosim atrofidagi bahs Nyu-Yorkning birinchi musulmon meri Zohran Mamdoniyning ishtiroki bilan bog‘liq bo‘ldi.

Diaspora uchun amaliy jihatlar

Nyu-York metropolitan hududida O‘zbekistondan kelgan muhojirlarning eng yirik jamoasi yashaydi: 2020-yilgi aholi ro‘yxatida o‘zbek kelib chiqishini ko‘rsatgan 53 374 kishi qayd etilgan.

Talaba vizasi yoki vaqtinchalik maqomda yashovchi shaxslar uchun huquqiy holat masalasi amaliy ahamiyatga ega. O‘zbekistonning Nyu-Yorkdagi bosh konsulligi 2026-yil iyunida fuqarolarga mahalliy qonunchilikka qat’iy rioya qilishni tavsiya qilgan edi.

2026-yil davomida AQSh O‘zbekistonga bir necha deportatsiya reysini amalga oshirdi; mart oyida 72, may oyida esa 26 fuqaro qaytarilgani xabar qilingan edi.

Keyingi bosqich

Sud jarayonining borishi va yakuniy qarori hozircha noma’lum. Fuqarolik huquqlari bo‘yicha bunday ishlar odatda bir necha yil davom etadi.

SIPA Palestine Working Group

Da’voda ikkinchi da’vogar sifatida SIPA Palestine Working Group talaba guruhi va uning raisi Muhammad Zubayriy ko‘rsatilgan. Guruh universitetning Xalqaro va jamoat ishlari maktabi qoshida faoliyat yuritgan.

Ariza guruh faoliyatini to‘xtatib qo‘yish qarorini bekor qilishni ham talab qiladi. Talaba tashkilotlarining ro‘yxatdan o‘tgan maqomi ularning kampusda joy band qilish, moliyalashtirish olish va tadbirlar o‘tkazish imkoniyatini belgilaydi.

Universitetlardagi ifoda erkinligi

AQShda xususiy universitetlar Birinchi tuzatish talablariga davlat muassasalari darajasida bog‘liq emas, biroq ular o‘z ichki qoidalarida ifoda erkinligi bo‘yicha majburiyatlar belgilaydi.

Shu sababli bunday nizolarda ko‘pincha ikki masala parallel ko‘riladi: muassasaning o‘z qoidalariga rioya qilishi va federal fuqarolik huquqlari qonunchiligining talablari.

Sud jarayonining borishi va yakuniy qarori hozircha noma’lum. Da’vo arizasidagi ayblovlar sud tomonidan tekshirilmagan da’volar hisoblanadi.