Mirziyoyev ShHTga “2040 yilgacha umumiy taraqqiyot maydoni” konsepsiyasini taklif qildi

2026-yil 1-sentabr kuni Bishkekda bo‘lib o‘tgan Shanxay hamkorlik tashkiloti Davlat rahbarlari kengashi majlisida O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashkilotning uzoq muddatli rivojlanishiga oid “ShHT-2040: umumiy taraqqiyot maydoni” nomli konseptual hujjatni ishlab chiqishni taklif qildi.

Sammit tashkilotning tashkil etilganiga 25 yil to‘lishiga bag‘ishlandi. Unda a’zo davlatlar Bishkek deklaratsiyasi va yana 27 ta hujjatni qabul qildi.

Nafaqat yuzaga kelayotgan muammolarni samarali hal etish, balki tashkilotni uzoq muddatda qanday ko‘rishni istayotganimizni aniq tasavvur qilish ham muhim.

— Shavkat Mirziyoyev, O‘zbekiston Prezidenti (Gazeta.uz tarjimasidan, 01.09.2026)

Konsepsiyaning mazmuni

O‘zbekiston rahbarining taklifiga ko‘ra, ShHT-2040 konsepsiyasining bosh maqsadi — investitsiya, texnologiya va bilim erkin harakatlanadigan, yirik infratuzilma va sanoat loyihalari amalga oshiriladigan, mintaqalar, biznes va odamlar o‘rtasida bevosita aloqalar kengayadigan o‘zaro bog‘langan va barqaror maydonni shakllantirish.

Investitsiyalar, texnologiyalar va bilimlar erkin almashinadigan o‘zaro bog‘langan va barqaror maydon.

— Shavkat Mirziyoyev, O‘zbekiston Prezidenti (Gazeta.uz tarjimasidan, 01.09.2026)

Takliflar ro‘yxati

• ShHT-2040 konseptual hujjatini ishlab chiqish
• ShHT Sanoat kooperatsiyasi xaritasini yaratish
• ShHT Taraqqiyot bankini amaliy ishga tushirish
• ShHT ochiq ko‘p tilli ma’lumotlar korpusini shakllantirish
• Toshkentda sun’iy intellekt va yangi raqamli yechimlar forumini o‘tkazish
• Temir yo‘l tarmoqlarini integratsiya qilish kengashini tuzish
• Suv va energiya samaradorligi bo‘yicha 2035-yilgacha mo‘ljallangan dastur
• An’anaviy san’at va nomoddiy madaniy meros bo‘yicha 2028–2030-yillar dasturi

Sanoat kooperatsiyasi xaritasi

Mirziyoyev ShHT doirasida Sanoat kooperatsiyasi xaritasini yaratishni taklif qildi. Unga ko‘ra maxsus iqtisodiy zonalar, ishlab chiqarish quvvatlari, bozorlar va logistika tarmoqlari yagona raqamli platformada jamlanishi lozim. Platforma tadbirkorlar, investorlar va davlat idoralari uchun mo‘ljallangan.

Shu bilan birga O‘zbekiston rahbari ShHT Hukumat rahbarlari kengashi transport, energetika, sanoat kooperatsiyasi va raqamli infratuzilma sohalarida loyihalar portfelini tanlashni boshlashini taklif qildi. Bu loyihalar ShHT Taraqqiyot banki amaliy ishga tushirilishi bilan moliyalashtirilishi mumkinligi qayd etildi.

ShHT Taraqqiyot bankini tashkil etish g‘oyasi bir necha yildan buyon muhokama qilinib kelmoqda, biroq bank hozircha to‘liq ishga tushirilmagan.

Sun’iy intellekt va raqamli yo‘nalish

Mirziyoyev ShHT Xitoyning Sun’iy intellekt bo‘yicha jahon hamkorlik tashkiloti bilan hamkorlik qilishini taklif qildi. Shuningdek ShHT ochiq ko‘p tilli ma’lumotlar korpusini yaratish g‘oyasi ilgari surildi — bu tashkilot a’zolari tillarida sun’iy intellekt modellarini o‘qitish uchun umumiy resurs bo‘lishi ko‘zda tutilgan.

O‘zbekiston kelgusi yilda Toshkentda ShHTning Sun’iy intellekt va yangi raqamli yechimlar forumiga mezbonlik qilishga tayyor ekanini bildirdi.

Suv, energiya va oziq-ovqat

O‘zbekiston tomoni oziq-ovqat, suv va energiya xavfsizligi bo‘yicha sa’y-harakatlarni muvofiqlashtiruvchi yangi ShHT mexanizmini tashkil etishni taklif qildi. Uning tarkibiga 2035-yilgacha mo‘ljallangan suv va energiya samaradorligi bo‘yicha texnologik hamkorlik dasturi kiritilishi ko‘zda tutilgan.

Suv masalasi Markaziy Osiyo uchun tizimli ahamiyatga ega. Mintaqa daryolarining asosiy oqimi Tyanshan va Pomir muzliklaridan boshlanadi; so‘nggi o‘n yilliklarda muzlik maydonlari qisqarib bormoqda. Qirg‘iziston hukumati sentabr oyi boshida 2035-yilgacha mo‘ljallangan milliy iqlimga moslashish rejasini jamoatchilik muhokamasiga qo‘ydi.

Transport va temir yo‘l

Mirziyoyev ShHT a’zo davlatlari temir yo‘l tarmoqlarini integratsiya qilish bo‘yicha kengash tuzishni taklif qildi hamda xalqaro transport yo‘laklarini rivojlantirishni davom ettirish zarurligini qayd etdi.

O‘zbekiston dengizga chiqish imkoniga ega bo‘lmagan davlat bo‘lib, uning eksport-import oqimlari qo‘shni davlatlar hududidan o‘tuvchi temir yo‘l va avtomobil yo‘llariga bog‘liq. Shu sababli transport yo‘laklari masalasi Toshkentning ko‘p yillik ustuvor yo‘nalishi hisoblanadi.

Afg‘oniston bo‘yicha taklif

Sammitda Afg‘oniston masalasi alohida ko‘tarildi. O‘zbekiston Prezidenti Afg‘onistonda tinchlik va barqarorlikni saqlash mintaqa taraqqiyoti uchun asos ekanini bildirdi.

Shanxay hamkorlik tashkiloti va Afg‘oniston o‘rtasidagi muntazam muloqotni tiklash vaqti keldi — xavfsizlik va iqtisodiy hamkorlikka oid keng doiradagi masalalarni muhokama qilish uchun.

— Shavkat Mirziyoyev, O‘zbekiston Prezidenti (Gazeta.uz tarjimasidan, 01.09.2026)

Afg‘oniston bilan iqtisodiy aloqalar O‘zbekiston uchun amaliy ahamiyatga ega: Termiz–Mozori Sharif yo‘nalishi, elektr energiyasi eksporti va Trans-Afg‘on temir yo‘l loyihasi ikki tomonlama kun tartibining doimiy qismi hisoblanadi.

Madaniy hamkorlik

O‘zbekiston rahbari an’anaviy san’at va nomoddiy madaniy merosni saqlash hamda targ‘ib qilish bo‘yicha 2028–2030-yillarga mo‘ljallangan dastur tayyorlashni taklif qildi.

Kontekst

Sammit qanday sharoitda o‘tdi

Bishkek sammiti 31-avgust va 1-sentabr kunlari o‘tkazildi va Qirg‘iziston uchun ShHTga mezbonlik qilishning to‘rtinchi holati bo‘ldi. Majlisga Qirg‘iziston Prezidenti Sadir Japarov raislik qildi. Unda Xitoy Prezidenti Si Szinpin, Rossiya Prezidenti Vladimir Putin, Hindiston Bosh vaziri Narendra Modi, Eron Prezidenti Ma’sud Pezeshkiyon, Belarus Prezidenti Aleksandr Lukashenko va Pokiston Bosh vaziri Shahboz Sharif ishtirok etdi. Sherik davlatlardan Turkiya, Ozarbayjon, Armaniston va Mo‘g‘uliston rahbarlari, shuningdek BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrish hozir bo‘ldi. Bu — O‘zbekiston Prezidenti uchun bir necha kun ichida o‘nlab davlat rahbari bilan muloqot qilish maydoni bo‘ldi.

Yakuniy hujjat — Bishkek deklaratsiyasida Eron hududiga uyushtirilgan harbiy zarbalar qoralandi, Eronning Yadro qurolini tarqatmaslik to‘g‘risidagi shartnoma doirasidagi huquqlari tan olindi, bir tomonlama sanksiyalarga qarshi pozitsiya takrorlandi. Hujjatda ShHT harbiy-siyosiy blok emasligi va bloklararo qarama-qarshilik rad etilishi alohida ta’kidlandi. O‘zbekistonning takliflari aynan shu umumiy ramka ichida — iqtisodiy va texnologik hamkorlikni chuqurlashtirish yo‘nalishida ilgari surildi.

Takliflarning amaliy o‘lchovi

O‘zbekiston ilgari surgan takliflarning aksariyati hozircha tashkiliy bosqichda: konseptual hujjat ishlab chiqish, kengash tuzish, xarita yaratish, dastur tayyorlash. Ularning qaysi biri amalda joriy etilishi ShHT Hukumat rahbarlari kengashi va tegishli vazirlik darajasidagi kelishuvlarga bog‘liq. ShHT qarorlari konsensus asosida qabul qilinadi — ya’ni har bir a’zo davlat rozi bo‘lishi shart.

ShHT Taraqqiyot banki masalasi bunga misol bo‘la oladi. Bankni tashkil etish g‘oyasi Xitoy tomonidan bir necha yil avval ilgari surilgan, biroq a’zo davlatlar o‘rtasida ulush, boshqaruv va valyuta masalalarida yakdillik bo‘lmagani sabab loyiha to‘liq ishga tushmagan. Mirziyoyevning taklifi bankni “amaliy ishga tushirish” va unga aniq loyihalar portfelini biriktirishga qaratilgan.

O‘zbekistonning ShHTdagi o‘rni

O‘zbekiston ShHTning ta’sischi a’zolaridan biri hisoblanadi — tashkilot 2001-yilda, Shanxayda, Xitoy, Rossiya, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston va O‘zbekiston ishtirokida tuzilgan. Keyinchalik unga Hindiston, Pokiston, Eron va Belarus qo‘shildi. Toshkent 2004-yilda ShHT Mintaqaviy aksilterror tuzilmasining ijroiya qo‘mitasiga mezbonlik qila boshladi; bu tuzilma hozirgacha O‘zbekiston poytaxtida faoliyat yuritadi.

O‘zbekiston 2022-yilda Samarqandda ShHT sammitiga mezbonlik qilgan edi. O‘shanda ham Toshkent tashkilot kun tartibiga transport yo‘laklari, oziq-ovqat xavfsizligi va Afg‘oniston masalalarini kiritishga harakat qilgan. 2026-yilgi takliflar shu yo‘nalishning davomi hisoblanadi, lekin ularga sun’iy intellekt va raqamli infratuzilma mavzusi qo‘shildi.

Keyingi bosqich

Sammit yakunida ShHTga raislik Qirg‘izistondan Pokistonga o‘tdi. Navbatdagi Davlat rahbarlari kengashi majlisi 2027-yilda Islomobodda o‘tkaziladi. O‘zbekiston taklif qilgan Sun’iy intellekt va yangi raqamli yechimlar forumi esa Toshkentda o‘tkazilishi ko‘zda tutilgan — ammo uning aniq sanasi hozircha e’lon qilinmagan.

ShHT 2001-yilda tashkil etilgan. Bugungi kunda tashkilotga Xitoy, Rossiya, Hindiston, Pokiston, Eron, Belarus, O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston va Tojikiston a’zo. Sammit yakunida raislik Qirg‘izistondan Pokistonga o‘tdi; 2027-yilgi uchrashuv Islomobodda o‘tkaziladi.

Bishkek sammitidan ikki hafta o‘tib O‘zbekiston Prezidenti Janubiy Koreyaga davlat tashrifi bilan bordi: 13–16-sentabr kunlari Seulda ikki tomonlama muzokaralar va birinchi Koreya–Markaziy Osiyo sammiti o‘tkazildi. Sentabr oyi boshida esa Mirziyoyev Serbiyaga rasmiy tashrif buyurgan edi.