O'zbekiston va Janubiy Koreya: diplomatik aloqalar va Daewoo sarmoyasi (1992–1996)
Mustaqillikning dastlabki yillarida Janubiy Koreya O'zbekiston uchun eng muhim iqtisodiy hamkorlardan biriga aylandi. 1992-yilda o'rnatilgan diplomatik aloqalar va Daewoo bilan tuzilgan avtomobil qo'shma korxonasi — Andijondagi Asaka zavodi — Markaziy Osiyodagi birinchi yirik avtomobil ishlab chiqarishga asos soldi. Ushbu betaraf tarixiy maqola o'sha davrni manbalarga asoslangan holda, faqat tasdiqlangan faktlar bilan bayon qiladi.
SSSR parchalangach, Janubiy Koreya Osiyo-Tinch okeani mintaqasida O'zbekiston mustaqilligini tan olgan birinchi davlat bo'ldi (1991-yil dekabr). Ko'p o'tmay, 1992-yil 29-yanvarda ikki mamlakat o'rtasida rasmiy diplomatik aloqalar o'rnatildi va keyinchalik Seul hamda Toshkentda elchixonalar ochildi. (Manba: Wikipedia — South Korea–Uzbekistan relations; O'zbekiston elchixonasi.)
UzDaewooAuto qo'shma korxonasi
Iqtisodiy hamkorlikning eng yirik belgisi — avtomobil sanoati bo'ldi. O'zbekiston davlat holdingi (UzAvtosanoat) va Janubiy Koreyaning Daewoo kompaniyasi o'rtasidagi «UzDaewooAuto» qo'shma korxonasi Vazirlar Mahkamasining 1992-yil noyabrdagi qarori bilan tashkil etildi. (Manbalar aniq imzolash kunini bir xil ko'rsatmaydi; ishonchli hujjatli sana — 1992-yildagi hukumat qarori.) (Manba: UzAvtosanoat — rasmiy tarix; Wikipedia — UzAuto Motors.)
Asaka zavodi va ilk avtomobillar
Zavod Andijon viloyatining Asaka shahrida, yiliga taxminan 200 000 avtomobil quvvatiga mo'ljallab qurildi. Seriyali ishlab chiqarish 1996-yil 19-iyulda boshlandi — bu sana manbalarda izchil keltiriladi. Ilk modellar: Daewoo Tico (kichik shahar avtomobili), Daewoo Damas (mikroavtobus/furgon) va Daewoo Nexia (N100 ixcham sedan). (Manba: Wikipedia — UzAuto Motors; UzDaily — Asaka zavodi.)
Markaziy Osiyodagi birinchi avtozavod
Asaka zavodi Markaziy Osiyodagi birinchi to'laqonli avtomobil ishlab chiqarish korxonasi bo'lib, O'zbekiston avtomobilsozlik sanoatining tug'ilishini belgiladi. Bu nafaqat yangi ish o'rinlari, balki yosh davlat uchun yirik xorijiy sanoat sarmoyasining ramzi edi. (Manba: Wikipedia — Automotive industry in Uzbekistan; UzDaily.)
Daewooning qulashi (1999)
1990-yillarning oxirida Daewoo guruhi og'ir qarz inqiroziga uchradi: 1999-yil 16-avgustda kreditorlar guruhni bo'lish rejasini e'lon qildi, 1-noyabrda esa u qariyb 50 milliard dollar qarz bilan bankrot deb topildi — bu o'sha paytgacha Janubiy Koreya tarixidagi eng yirik korporativ qulash edi. (Manba: Wikipedia — Daewoo; Daewoo dissolution and corruption scandal.)
Keyin nima bo'ldi: GMdan UzAutogacha
Daewoo Motorning asosiy aktivlarini General Motors (GM) sotib oldi va 2002-yil 17-oktabrda «GM Daewoo» tashkil etildi. O'zbekiston esa qulashdan so'ng qo'shma korxonadagi Daewoo ulushini sotib olib (taxminan 2005-yil / 2000-yillar o'rtalari — manbalar sal farq qiladi), uni davlat boshqaruviga oldi. 2008-yil mart oyida «GM Uzbekistan» tuzildi (UzAvtosanoat 75%, GM 25%), 2019-yilda esa kompaniya to'liq davlat tasarrufiga o'tib, «UzAuto Motors» deb qayta nomlandi. (Manba: Wikipedia — UzAuto Motors; GM Korea.)
Insoniy ko'prik: koreyslar va mehnat migratsiyasi
Ikki mamlakat o'rtasidagi aloqada o'ziga xos «insoniy ko'prik» bor: O'zbekistonda yashovchi, 1937-yilgi surgun avlodlari bo'lmish koreyslar (koryo-saram) jamoasi — taxminan 177 000 kishi bo'lib, Markaziy Osiyodagi eng yirigi. Bugungi kunda O'zbekiston Janubiy Koreyaga mehnat migratsiyasining Markaziy Osiyodagi eng yirik manbasiga aylangan. (Manba: Wikipedia — South Korea–Uzbekistan relations; Kun.uz.)
Xulosa
O'zbekiston–Koreya munosabatlari 1992-yildagi diplomatik tan olish va Daewoo sarmoyasidan boshlanib, mustaqil davlatning iqtisodiy poydevorini mustahkamlashga yordam berdi. Asaka zavodi egalik bir necha bor o'zgargan bo'lsa-da (Daewoo → GM → UzAuto), mamlakat avtomobilsozligining asosi bo'lib qoldi. Ayrim tafsilotlar — qo'shma korxona imzolangan aniq kun va Daewoo ulushi sotib olingan yil — manbalar orasida biroz farq qiladi va maqolada ehtiyotkorlik bilan keltirildi.
