Qozog‘istonda KXShT “Rubej-2026” mashqlari boshlandi: asosiy stsenariy — chegara orqali kirib kelish
12–19-sentabr kunlari Jetisu viloyatidagi Koktal poligonida tezkor joylashtirish kuchlari tog‘ va cho‘l sharoitida mashq qilmoqda.
Jamoaviy xavfsizlik shartnomasi tashkiloti (KXShT) 2026-yil 12–19-sentabr kunlari “Rubej-2026” (“Chegara-2026”) harbiy mashqlarini o‘tkazmoqda. Mashqlar Qozog‘istonning janubi-sharqidagi Jetisu viloyatida joylashgan Koktal poligonida bo‘lib o‘tmoqda.
Mashqlarda tashkilotning Tezkor joylashtirish kuchlari ishtirok etmoqda. Asosiy stsenariy — tog‘li va cho‘l sharoitida chegara orqali kirib kelishga urinishlarni qaytarish.
Asosiy tahdid sifatida nima ko‘rsatilmoqda
KXShT hujjatlarida mintaqaning janubiy chegaralari uchun asosiy xavf sifatida Afg‘oniston hududida joylashgan nodavlat qurolli guruhlar, jumladan ISKP (“Islomiy davlat — Xuroson viloyati”) ko‘rsatiladi.
Tashkilot shuningdek transchegaraviy qurol savdosi va giyohvand moddalar kontrabandasini xavflar qatoriga kiritadi.
- Mashq nomi: “Rubej-2026”
- Sana: 12–19-sentabr
- Joy: Koktal poligoni, Jetisu viloyati, Qozog‘iston
- Ishtirokchi: KXShT Tezkor joylashtirish kuchlari
- Stsenariy: chegara orqali kirib kelishni qaytarish
Tojik-afg‘on chegarasi
KXShT rasmiylari Tojikiston–Afg‘oniston chegarasidagi xavfsizlik holatini “murakkab” deb baholashda davom etmoqda. Rossiyaning Tojikistondagi 201-harbiy bazasi mintaqadagi eng yirik tashqi harbiy ishtirok hisoblanadi.
2026-yil avgustida Tolibon ma’muriyati KXShTning tojik-afg‘on chegarasini mustahkamlash rejalariga munosabat bildirib, Afg‘oniston hududidan qo‘shni davlatlarga tahdid solinmasligini bayon qilgan edi.
Tashkilot atrofidagi munozara
The Times of Central Asia nashrida chop etilgan tahlilda Afg‘oniston yo‘nalishi KXShT uchun qolgan yagona umumiy e’tirof etilgan tahdid ekani muhokama qilindi. Tashkilot a’zolari o‘rtasida boshqa masalalar bo‘yicha pozitsiyalar ko‘pincha farq qiladi.
KXShT tarkibiga Rossiya, Belarus, Qozog‘iston, Qirg‘iziston va Tojikiston kiradi. O‘zbekiston tashkilot faoliyatidagi ishtirokini 2012-yilda to‘xtatgan va hozirda unga a’zo emas.
Mintaqaviy fon
Markaziy Osiyo davlatlari xavfsizlik masalasida bir vaqtning o‘zida bir necha formatda ishtirok etadi. 1-sentabr kuni Bishkekda ShHT sammiti yakunlandi va unda 28 ta hujjat imzolandi. O‘zbekiston o‘z navbatida ShHT doirasida “2040-yilgacha umumiy taraqqiyot maydoni” konsepsiyasini taklif qildi.
Afg‘oniston bilan iqtisodiy aloqalar ham kengaymoqda: O‘zbekiston va Afg‘oniston o‘rtasidagi savdo 2026-yilning birinchi oylarida 915,8 million dollarga yetdi.
Mashqlarning ma’nosi
Bunday mashqlar odatda ikki vazifani bajaradi: qo‘shinlarning o‘zaro muvofiqligini (interoperability) oshirish va siyosiy signal berish. Ularning natijalari bo‘yicha rasmiy hisobot mashqlar yakunlangach e’lon qilinadi.
KXShT tuzilmasi
Jamoaviy xavfsizlik shartnomasi tashkiloti 2002-yilda tashkil etilgan. Uning tarkibiga Rossiya, Belarus, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston va Armaniston kiradi.
Tashkilotning asosiy hujjati a’zo davlatlardan biriga qilingan tajovuzni barchasiga qilingan tajovuz sifatida ko‘rishni nazarda tutadi. Amalda bu qoida hozirgacha kam qo‘llangan.
O‘zbekiston tashkilot faoliyatidagi ishtirokini 2012-yilda to‘xtatgan va hozirda unga a’zo emas. Turkmaniston esa betaraflik maqomi sababli harbiy bloklarda qatnashmaydi.
Tezkor joylashtirish kuchlari
KXShTning Jamoaviy tezkor joylashtirish kuchlari a’zo davlatlar qo‘shinlaridan shakllantiriladi. Ular mintaqaviy inqirozlarga javob berish uchun mo‘ljallangan.
Mashqlar odatda bir necha bosqichdan iborat bo‘ladi: razvedka ma’lumotlarini almashish, kuchlarni joylashtirish, chegara hududini yopish va shartli qurolli guruhni zararsizlantirish.
Koktal poligoni
Mashqlar o‘tkazilayotgan Koktal poligoni Qozog‘istonning janubi-sharqidagi Jetisu viloyatida joylashgan. Hudud tog‘li va cho‘l relyefini birlashtiradi, bu esa turli sharoitlarda mashq qilish imkonini beradi.
Jetisu viloyati 2022-yilgi ma’muriy islohot natijasida tashkil etilgan va u Xitoy bilan chegaradosh hududlarni qamrab oladi.
Afg‘oniston yo‘nalishi
KXShT hujjatlarida mintaqaning janubiy chegaralari uchun asosiy xavf sifatida Afg‘oniston hududida joylashgan nodavlat qurolli guruhlar ko‘rsatiladi. Ular orasida ISKP — “Islomiy davlat — Xuroson viloyati” alohida qayd etiladi.
Tashkilot shuningdek transchegaraviy qurol savdosi va giyohvand moddalar kontrabandasini xavflar qatoriga kiritadi. Afg‘oniston an’anaviy ravishda dunyodagi eng yirik opiat ishlab chiqaruvchi hudud hisoblangan.
2026-yil avgustida Tolibon ma’muriyati KXShTning tojik-afg‘on chegarasini mustahkamlash rejalariga munosabat bildirib, Afg‘oniston hududidan qo‘shni davlatlarga tahdid solinmasligini bayon qilgan edi.
Tojik-afg‘on chegarasi
Tojikiston va Afg‘oniston o‘rtasidagi chegara uzunligi 1 300 kilometrdan ortiq va u asosan Panj daryosi bo‘ylab o‘tadi. Chegara hududi tog‘li bo‘lgani uchun nazorat qilish murakkab hisoblanadi.
Rossiyaning Tojikistondagi 201-harbiy bazasi mintaqadagi eng yirik tashqi harbiy ishtirok hisoblanadi. KXShT rasmiylari chegaradagi xavfsizlik holatini “murakkab” deb baholashda davom etmoqda.
Muqobil formatlar
Markaziy Osiyo davlatlari xavfsizlik masalasida bir vaqtning o‘zida bir necha formatda ishtirok etadi. ShHT doirasida ham mintaqaviy anti-terror tuzilmasi faoliyat yuritadi.
1-sentabr kuni Bishkekda ShHT sammiti yakunlandi va unda 28 ta hujjat imzolandi. O‘zbekiston tashkilot doirasida “2040-yilgacha umumiy taraqqiyot maydoni” konsepsiyasini taklif qildi.
Bundan tashqari mintaqa davlatlari AQSh bilan “C5+1” formatida, Yevropa Ittifoqi, Xitoy va boshqa sheriklar bilan esa alohida platformalarda hamkorlik qilmoqda.
Afg‘oniston bilan iqtisodiy aloqalar
Xavfsizlik masalasi bilan bir qatorda mintaqa davlatlari Afg‘oniston bilan iqtisodiy aloqalarni kengaytirmoqda. O‘zbekiston va Afg‘oniston o‘rtasidagi savdo 2026-yilning dastlabki oylarida 915,8 million dollarga yetdi.
Termizdagi xalqaro savdo markazi o‘tgan yili 800 mingdan ortiq afg‘on fuqarosini qabul qilgan; eksport hajmi 320 million dollarni tashkil etgan.
Turkmaniston esa Afg‘oniston bilan gaz sohasida hamkorlik memorandumini imzoladi; hujjat Hirot viloyatida gaz infratuzilmasini rivojlantirishni nazarda tutadi.
Mashqlarning ma’nosi
Bunday mashqlar odatda ikki vazifani bajaradi: qo‘shinlarning o‘zaro muvofiqligini oshirish va siyosiy signal berish. Ularning natijalari bo‘yicha rasmiy hisobot mashqlar yakunlangach e’lon qilinadi.
Mashqlarga jalb qilingan shaxsiy tarkib va texnika hajmi bo‘yicha aniq raqamlar barcha manbalarda bir xil keltirilmagan.
Mintaqadagi harbiy hamkorlik
Markaziy Osiyo davlatlari o‘z qurolli kuchlarini turli sheriklar bilan hamkorlikda tayyorlaydi. Rossiya bilan bir qatorda Turkiya, Xitoy va AQSh ham mintaqada harbiy-texnik hamkorlik dasturlariga ega.
Qozog‘iston va O‘zbekiston so‘nggi yillarda qurol-yarog‘ va texnika xaridlarini diversifikatsiya qildi; jumladan Turkiya ishlab chiqargan dronlar mintaqada keng tarqaldi.
Ko‘p vektorli yondashuv mintaqa davlatlarining tashqi siyosatidagi umumiy tamoyillardan biri hisoblanadi va u harbiy sohada ham kuzatiladi.
Mashq va diplomatiya
Harbiy mashqlar ko‘pincha diplomatik kontekstda o‘qiladi. Ularning o‘tkazilish vaqti, joyi va ishtirokchilari tarkibi siyosiy signal sifatida qabul qilinadi.
“Rubej-2026” mashqlari BRIKS sammiti va Markaziy Osiyo — Koreya sammiti kabi yirik diplomatik tadbirlar bilan bir haftaga to‘g‘ri keldi.
Ma’lumot manbalari
Mashqlar haqidagi asosiy ma’lumotlar tashkilot va a’zo davlatlar mudofaa vazirliklarining rasmiy xabarlariga tayanadi. Mustaqil kuzatuv imkoniyatlari cheklangan.
Shu sababli mashqlar stsenariysi va ishtirokchilar soni bo‘yicha ma’lumotlar turli manbalarda farq qilishi mumkin.
Mashqlarga jalb qilingan shaxsiy tarkib va texnika hajmi bo‘yicha aniq raqamlar barcha manbalarda bir xil keltirilmagan.