Xorazmda 126 megavattlik “Sarimay” quyosh stansiyasi to‘liq ishga tushdi
Stansiyada 184 328 ta panel o‘rnatilgan; yillik ishlab chiqarish taxminan 252 gigavatt-soatni tashkil etadi. O‘zbekiston 2026-yil oxirigacha 6,7 GVt yangi quvvat qo‘shishni rejalashtirgan.
O‘zbekistonning Xorazm viloyatidagi 126 megavattlik “Sarimay” quyosh elektr stansiyasi to‘liq ishga tushirilgani va milliy tarmoqqa elektr energiyasi yetkazib berayotgani e’lon qilindi. Loyihada 184 328 ta quyosh paneli o‘rnatilgan.
Rasmiy hisob-kitoblarga ko‘ra, stansiya yiliga taxminan 252 gigavatt-soat elektr energiyasi ishlab chiqaradi. Bu taxminan 60 000 aholining elektr energiyasiga bo‘lgan ehtiyojiga teng.
Xorazm nega tanlandi
Xorazm viloyati Amudaryoning quyi oqimida, qurg‘oqchil iqlim mintaqasida joylashgan. Yuqori quyoshli kunlar soni va nisbatan tekis relyef quyosh energetikasi uchun qulay sharoit yaratadi.
Shu bilan birga, mintaqa Orol dengizi qurishi bilan bog‘liq ekologik muammolarning markazida turadi. Qayta tiklanuvchi energetika loyihalari bu yerda ish o‘rinlari va infratuzilma manbai sifatida ham ko‘riladi.
Milliy energetika rejasi
O‘zbekiston 2026-yil oxirigacha energetika tizimiga 6,7 gigavatt yangi quvvat qo‘shishni rejalashtirgan. Rejaning tarkibi quyidagicha taqsimlangan:
- Quyosh: 2,8 GVt
- Issiqlik (gaz) elektr stansiyalari: 2,5 GVt
- Energiya saqlash tizimlari (batareyalar): 884 MVt
- Shamol: 470 MVt
- Gidroenergetika: 68 MVt
2025-yil oxiriga kelib mamlakatning umumiy generatsiya quvvati 25,8 GVt ni tashkil etgan; shundan 8 GVt yoki taxminan 31 foizi qayta tiklanuvchi manbalarga to‘g‘ri kelgan.
2030-yilga mo‘ljallangan maqsad — gidroenergetika bilan birga 27 gigavatt qayta tiklanuvchi quvvat va umumiy elektr ishlab chiqarishning 40 foizini shunday manbalardan olish.
Energiya saqlash nega muhim
Quyosh va shamol stansiyalarining ishlab chiqarishi kun davomida va fasllar bo‘yicha o‘zgaradi. Yuqori ulush sharoitida tarmoq barqarorligini ta’minlash uchun energiya saqlash tizimlari zarur bo‘ladi.
Shu sababli 2026-yilgi rejada 884 megavattlik saqlash quvvati alohida modda sifatida ko‘rsatilgan. Bu ko‘rsatkich mintaqa uchun nisbatan yangi yo‘nalish hisoblanadi.
Iqlim fon
O‘zbekistonda 2026-yil yozi mamlakat kuzatuvlari tarixidagi ikkinchi eng issiq yoz sifatida qayd etildi. Yozgi haroratning ko‘tarilishi konditsionerlarga talabni oshirib, elektr tarmog‘iga cho‘qqi yuklamani kuchaytiradi.
Qo‘shni Qirg‘iziston esa 2026-yil sentabrida 850 million dollarlik iqlimga moslashish rejasini e’lon qilgan edi. Mintaqada suv va energetika masalalari o‘zaro chambarchas bog‘liq: gidroenergetika hajmi daryolar oqimiga, oqim esa muzliklar va yog‘in rejimiga bog‘liq.
Ochiq savollar
Rasmiy e’lonlarda “Sarimay” loyihasining umumiy qiymati, moliyalashtirish tuzilmasi va elektr energiyasini sotib olish shartnomasining tarif shartlari batafsil ochib berilmagan.
Quyosh energetikasi qanday ishlaydi
Fotoelektrik (PV) stansiyalar quyosh nurini bevosita elektr energiyasiga aylantiradi. Ularning ishlab chiqarish hajmi kun davomida o‘zgaradi: tongda ko‘tarilib, tush paytida cho‘qqiga chiqadi va kechqurun nolga tushadi.
Shu sababli quyosh stansiyalarining o‘rnatilgan quvvati (megavatt) va haqiqiy ishlab chiqarishi (gigavatt-soat) o‘rtasida farq bo‘ladi. “Sarimay” misolida 126 MVt quvvat yiliga taxminan 252 GVt-soat ishlab chiqarishga to‘g‘ri keladi.
Bu ko‘rsatkich quvvatdan foydalanish koeffitsienti taxminan 23 foiz atrofida ekanini bildiradi — qurg‘oqchil va quyoshli mintaqalar uchun odatiy daraja.
Tarmoq barqarorligi masalasi
Qayta tiklanuvchi manbalar ulushi oshgani sari elektr tarmog‘ini boshqarish murakkablashadi. Kun davomidagi ishlab chiqarish tebranishini qoplash uchun manevr qiladigan quvvatlar yoki energiya saqlash tizimlari kerak bo‘ladi.
O‘zbekistonning 2026-yilgi rejasida 884 megavattlik energiya saqlash quvvati alohida modda sifatida ko‘rsatilgan. Batareyali saqlash tizimlari kunduzgi ortiqcha ishlab chiqarishni to‘plab, kechki cho‘qqi yuklamada tarmoqqa qaytarish imkonini beradi.
Energetika balansidagi o‘zgarish
2025-yil oxiriga kelib O‘zbekistonning umumiy generatsiya quvvati 25,8 GVt ni tashkil etgan va shundan 8 GVt (taxminan 31 foizi) qayta tiklanuvchi manbalarga to‘g‘ri kelgan. Bu ko‘rsatkichga gidroenergetika ham kiritilgan.
2030-yilga mo‘ljallangan maqsad — 27 gigavatt qayta tiklanuvchi quvvat va umumiy elektr ishlab chiqarishning 40 foizini shunday manbalardan olish.
Mamlakat energetikasining an’anaviy asosi — tabiiy gaz. Gaz zaxiralarining ichki iste’molga yo‘naltirilishi va eksport hajmining qisqarishi so‘nggi yillardagi tendensiyalardan biri hisoblanadi.
Iqlim va talab
Yozgi haroratning ko‘tarilishi konditsionerlarga talabni oshiradi va bu elektr tarmog‘ida yozgi cho‘qqi yuklamani kuchaytiradi. 2026-yil yozi O‘zbekiston kuzatuvlari tarixidagi ikkinchi eng issiq yoz sifatida qayd etildi.
Quyosh stansiyalari aynan shu davrda maksimal ishlab chiqarishga chiqadi, shu sababli ular yozgi talabni qoplashda nisbatan mos keladi. Qishki cho‘qqi yuklama esa boshqa manbalarni talab qiladi.
Mintaqaviy fon
Markaziy Osiyoda energetika va suv masalalari o‘zaro bog‘liq. Gidroenergetika hajmi daryolar oqimiga, oqim esa muzliklar holati va yog‘in rejimiga bog‘liq. Xalqaro hisobotlarda mintaqadagi muzliklar hajmi o‘tgan asrga nisbatan taxminan 30 foizga kamaygani keltiriladi.
Shu sababli quyosh va shamol energetikasini rivojlantirish mintaqa davlatlari uchun nafaqat iqlim majburiyatlari, balki energetika xavfsizligi masalasi sifatida ham ko‘riladi.
Qirg‘iziston 2026-yil sentabrida 850 million dollarlik iqlimga moslashish rejasini e’lon qilgan edi; O‘zbekiston esa Jahon banki va YUNISEF bilan moslashuvchan ijtimoiy himoya strategiyasini ishlab chiqmoqda.
Investitsiya modeli
O‘zbekistonda qayta tiklanuvchi energetika loyihalari asosan xususiy investorlar bilan tuziladigan uzoq muddatli elektr sotib olish shartnomalari (PPA) asosida amalga oshiriladi. Bunda davlat kompaniyasi belgilangan tarif bo‘yicha elektr energiyasini sotib olish majburiyatini oladi.
Bunday shartnomalarning tarif shartlari odatda tijorat siri hisoblanadi; ular davlat byudjetiga uzoq muddatli ta’sir ko‘rsatgani uchun shaffoflik masalasi xalqaro amaliyotda muhokama qilinadigan mavzulardan biri.
Xorazm viloyati haqida
Xorazm — O‘zbekistonning shimoli-g‘arbidagi viloyat, Amudaryoning quyi oqimida joylashgan. Uning ma’muriy markazi — Urganch shahri; viloyat hududida YUNESKO Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan Xiva shahri ham bor.
Viloyat iqtisodiyotining an’anaviy asosi — sug‘orma dehqonchilik. Paxta, sholi va sabzavot yetishtirish suv ta’minotiga bevosita bog‘liq, shu sababli Amudaryo oqimining kamayishi mahalliy xo‘jaliklar uchun bevosita xavf hisoblanadi.
Turizm ham rivojlanayotgan yo‘nalishlardan biri. 2026-yil 3-sentabrdan Qozog‘istonning “FlyArystan” aviakompaniyasi Olmaota–Urganch yo‘nalishida haftasiga ikki marta to‘g‘ridan-to‘g‘ri parvozlarni boshladi.
Uskunalar va yetkazib beruvchilar
Stansiyada 184 328 ta panel o‘rnatilgan. Panellar xitoylik ishlab chiqaruvchi tomonidan yetkazib berilgan — bu global quyosh energetikasi bozoridagi umumiy manzarani aks ettiradi: fotoelektrik modullar ishlab chiqarishning katta qismi Xitoyda jamlangan.
So‘nggi yillarda modul narxlarining pasayishi quyosh loyihalarining tan narxini sezilarli kamaytirdi va bu rivojlanayotgan bozorlarda yangi quvvatlar ishga tushirilishini tezlashtirdi.
Ayni paytda ta’minot zanjirining bir mamlakatga jamlanishi xavf sifatida ham muhokama qilinadi; Yaponiya, Janubiy Koreya va AQSh kabi davlatlar muqobil manbalarni izlamoqda — shu jumladan Markaziy Osiyodagi kritik minerallar orqali.
2026-yilgi 6,7 GVt rejasining bajarilishi bo‘yicha yakuniy hisobot yil yakunida e’lon qilinishi kutilmoqda.