Qozog‘iston va O‘zbekiston savdodan ishlab chiqarish zanjirlariga o‘tmoqda: yarim yilda 2,8 milliard dollar

Qozog‘iston va O‘zbekiston o‘rtasidagi tovar aylanmasi 2026-yilning birinchi yarmida 2,8 milliard dollarga yetdi. O‘zbekiston Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotiga ko‘ra, yanvar–iyun oylarida Qozog‘iston mamlakat tashqi savdosida uchinchi o‘rinni egalladi — Xitoy (9,5 mlrd dollar) va Rossiyadan (7 mlrd dollar) keyin.

2025-yil yakuni bo‘yicha ikki tomonlama savdo 4,8 milliard dollarni tashkil etgan va bir yil oldingiga nisbatan 16,2 foizga oshgan edi.

Eksport tarkibi qanday o‘zgardi

Eng sezilarli o‘zgarish eksport tuzilmasida kuzatilmoqda. 2017-yilda Qozog‘istonning O‘zbekistonga eksportida xomashyo ulushi 65,3 foiz edi; 2025-yilga kelib bu ko‘rsatkich 35,5 foizga tushdi. Ayni davrda tayyor mahsulotlar ulushi 3,4 foizdan 20,5 foizgacha o‘sdi.

2026-yilning yanvar–may oylarida savdo hajmi 2,3 milliard dollarni tashkil etdi — bu 2025-yilning shu davriga nisbatan 37,2 foiz ko‘p. Qozog‘iston eksporti 39,5 foizga oshib, 2,1 milliard dollarga yaqinlashdi.

Bug‘doy — eng yirik modda

Qozog‘istonning O‘zbekistonga eksportida bug‘doy asosiy modda bo‘lib qolmoqda: uning hajmi 571,6 million dollarni tashkil etdi, bu umumiy eksportning taxminan 27 foizi demakdir.

O‘zbekiston o‘z navbatida meva-sabzavot, to‘qimachilik, qurilish materiallari va kimyo mahsulotlarini yetkazib beradi.

• Savdo (yanvar–iyun 2026): 2,8 mlrd dollar
• Savdo (2025 yakuni): 4,8 mlrd dollar, +16,2%
• Qozog‘iston eksporti (yanvar–may 2026): ~2,1 mlrd dollar, +39,5%
• Bug‘doy eksporti: 571,6 mln dollar (27%)
• Qo‘shma loyihalar: 80 ta, ~1,8 mlrd dollar
• Investitsiya va savdo yo‘l xaritasi: 7,8 mlrd dollar

Ishlab chiqarish zanjirlari g‘oyasi

Tahlilchilar ikki davlat oldidagi asosiy vazifani “chegara orqali savdo qilish”dan “chegara orqali birga ishlab chiqarish”ga o‘tish sifatida ta’riflamoqda. Bu yondashuvda mahsulotning turli bosqichlari ikki mamlakatda amalga oshiriladi va yakuniy tovar uchinchi bozorlarga chiqariladi.

Qozog‘istonning eksport salohiyati metallurgiya, mashinasozlik, neft-kimyo, kimyo, farmatsevtika, transport uskunalari va qurilish materiallari sohalarida ko‘rsatilgan. Hozirda ikki davlat 80 ta qo‘shma loyihani amalga oshirmoqda; ularning umumiy qiymati 1,8 milliard dollardan ortiq.

Diversifikatsiya juda muhim, chunki YaIMni faqat xomashyo eksportini mexanik tarzda oshirish hisobiga ko‘paytirib bo‘lmaydi.

— Farhad Kasenov, A+ Analytics tadqiqot markazi rahbari (The Astana Times)

Infratuzilma

Savdoning o‘sishi chegara o‘tkazish punktlariga bosim o‘tkazmoqda. Ikki davlat “Gishtko‘prik” (“Jibek Joli”, Chernyayevka) o‘tkazish punktini rekonstruksiya qilmoqda; ish yakunlangach uning kunlik o‘tkazuvchanligi 30 mingdan 70 ming kishigacha oshishi va kuniga 2 000 dan ortiq yengil avtomobilni qabul qila olishi kutilmoqda.

Temir yo‘l yo‘nalishida ham yangi liniya qurilmoqda; Qozog‘iston ma’lumotiga ko‘ra, loyihaning qiymati 545 million dollar va u Saryog‘och stansiyasidagi tirbandlikni kamaytirishga qaratilgan.

Uchinchi bozorlar

Ikki davlat 2026-yil davomida birgalikda yangi eksport bozorlarini qidirish yo‘nalishini ham e’lon qildi; muhokama qilingan yo‘nalishlar orasida Suriya va Iroq bozorlari bor edi.

Cheklovlar

Ikki iqtisodiyotning tuzilmasi

Qozog‘iston va O‘zbekiston Markaziy Osiyodagi eng yirik iqtisodiyotlar hisoblanadi, ammo ularning tuzilmasi farq qiladi. Qozog‘iston aholisi kamroq, lekin aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan yalpi ichki mahsuloti yuqoriroq; iqtisodiyotda neft-gaz va kon sanoati ustunlik qiladi.

O‘zbekiston aholisi soni bo‘yicha mintaqada birinchi o‘rinda turadi va uning iqtisodiyotida qishloq xo‘jaligi, to‘qimachilik, kon sanoati hamda xizmatlar salmoqli o‘rin egallaydi.

Bu farq ikki davlatni bir-birini to‘ldiruvchi sheriklarga aylantiradi: Qozog‘iston don va sanoat mahsulotlarini yetkazib beradi, O‘zbekiston esa meva-sabzavot, to‘qimachilik va qurilish materiallarini eksport qiladi.

Bug‘doy savdosi

Bug‘doy Qozog‘istonning O‘zbekistonga eksportidagi eng yirik modda bo‘lib qolmoqda: uning hajmi 571,6 million dollarni tashkil etdi, bu umumiy eksportning taxminan 27 foizi.

Qozog‘iston jahondagi yirik bug‘doy eksportchilaridan biri hisoblanadi. O‘zbekiston esa o‘z ehtiyojining bir qismini import hisobiga qoplaydi.

So‘nggi yillarda Qozog‘iston don eksportidan un va boshqa qayta ishlangan mahsulot eksportiga o‘tishni rag‘batlantirmoqda — bu qo‘shilgan qiymatni oshirish siyosatining bir qismi.

Chegara infratuzilmasi

Ikki davlat o‘rtasidagi chegara uzunligi 2 000 kilometrdan ortiq. Eng gavjum o‘tkazish punkti — Toshkent yaqinidagi “Gishtko‘prik” (qozoqcha nomi “Jibek Joli”, sovet davridagi nomi Chernyayevka).

Punkt 2025-yil 5-fevralda rekonstruksiya uchun yopilgan edi. Ishlar yakunlangach uning kunlik o‘tkazuvchanligi 30 mingdan 70 ming kishigacha oshishi va kuniga 2 000 dan ortiq yengil avtomobilni qabul qila olishi kutilmoqda.

Yangi majmua tarkibiga umumiy maydoni 10 ming kvadrat metr bo‘lgan ikki yo‘lovchi terminali kiritilgan.

Temir yo‘l loyihasi

Ikki davlat o‘rtasida yangi temir yo‘l liniyasi qurilmoqda; uning uzunligi 152 kilometr deb ko‘rsatilgan. Qozog‘iston ma’lumotiga ko‘ra, loyihaning qiymati 545 million dollarni tashkil etadi.

Liniya mavjud Saryog‘och–Toshkent yo‘nalishidagi yuk oqimini qayta taqsimlash va Saryog‘och stansiyasidagi tirbandlikni kamaytirish maqsadini ko‘zlaydi.

Uchinchi bozorlar

2026-yil avgustida ikki davlat birgalikda Suriya va Iroq bozorlariga chiqish imkoniyatlarini muhokama qildi. Bunday hamkorlik eksportchilar uchun logistika xarajatlarini bo‘lishish va yirikroq partiyalar shakllantirish imkonini beradi.

O‘zbekiston 2026-yil sentabrida Suriyaga tarixdagi birinchi elchisini tayinladi — bu yo‘nalishdagi diplomatik faollikning ko‘rsatkichi hisoblanadi.

To‘lov infratuzilmasi

Savdo hajmining o‘sishi to‘lov tizimlarini ham integratsiya qilishni talab qiladi. Qozog‘iston 11 ta davlat bilan transchegaraviy QR-to‘lovlarni joriy etish ustida ishlamoqda; ro‘yxatda O‘zbekiston ham bor.

O‘zbekiston Markaziy banki o‘z navbatida yagona QR-tizimini xalqaro to‘lov ekotizimlari bilan integratsiya qilish imkoniyatlarini muhokama qilmoqda.

2026-yil 7-sentabrda O‘zbekistonda somga bog‘langan HUMO stablecoini bo‘yicha pilot loyiha boshlandi; u hozircha faqat ichki to‘lovlarga mo‘ljallangan.

Ma’lumotlarni o‘qish

Savdo statistikasida qiymat ko‘rsatkichi jismoniy hajmdan farq qiladi: narxlar o‘zgarganda qiymat o‘sishi hajm o‘sishini aks ettirmasligi mumkin.

Qo‘shma loyihalar portfelidagi 1,8 milliard dollar esa amalga oshirilayotgan loyihalar qiymati sifatida taqdim etilgan; ularning bajarilish darajasi bo‘yicha batafsil hisobot e’lon qilinmagan.

Sanoat kooperatsiyasi misollari

Ikki davlat o‘rtasidagi qo‘shma loyihalar orasida avtomobilsozlik komponentlari, qurilish materiallari, kimyo mahsulotlari va agro-sanoat yo‘nalishlari ko‘rsatiladi.

“Chegara orqali ishlab chiqarish” modelida mahsulotning turli bosqichlari ikki mamlakatda amalga oshiriladi. Bu yondashuv Yevropa va Janubi-Sharqiy Osiyoda keng tarqalgan, Markaziy Osiyoda esa nisbatan yangi.

To‘siqlar

Amaliy to‘siqlar qatorida texnik reglamentlardagi farqlar, sertifikatlash tartiblari va transport xarajatlari ko‘rsatiladi. Qozog‘iston Yevrosiyo iqtisodiy ittifoqi a’zosi, O‘zbekiston esa unga kuzatuvchi maqomida — bu ikki davlat uchun bojxona rejimlarida farq yaratadi.

Shu sababli savdo hajmining o‘sishi bilan bir qatorda tartibga solish masalalarini muvofiqlashtirish zarurati ham ortadi.

Savdo o‘sishining bir qismi narx omillari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin — statistikada qiymat ko‘rsatkichi jismoniy hajmdan farq qiladi. Shuningdek, qo‘shma loyihalar portfelidagi 1,8 milliard dollar amalga oshirilayotgan loyihalar qiymati sifatida taqdim etilgan; ularning bajarilish darajasi bo‘yicha batafsil hisobot e’lon qilinmagan.